Brief cho KOC là một tờ giao việc ngắn, thường gói trong một trang, nói rõ shop muốn đạt điều gì, nói với ai, cần truyền đi ý nào và những gì tuyệt đối không được nói. Người sáng tạo đọc xong phải trả lời được ba câu: video hay bài đăng này để làm gì, khán giả nên nhớ điều gì, và khi nào phải nộp bản nháp. Nếu họ còn phải nhắn hỏi lại những điều đó, brief chưa xong.
Shop nhỏ hay bỏ qua bước này vì nghĩ chỉ hợp tác một bài, nhắn vài dòng là đủ. Thực tế phần lớn rắc rối sau đó, từ video lệch ý, nói sai công dụng đến đăng trễ ngày khuyến mãi, đều bắt nguồn từ một tin nhắn giao việc thiếu chữ. Bài này đi qua từng phần của một brief một trang, cách viết từng phần cho gọn, và những thứ không nên nhét vào để người sáng tạo còn chỗ làm nghề.
Brief là gì và vì sao shop nhỏ vẫn cần một bản viết ra
Brief là văn bản chung giữa hai bên trước khi bắt tay làm nội dung. Nó không phải hợp đồng, không quy định tiền nong hay phạt vi phạm; phần đó thuộc giấy tờ hợp tác riêng. Brief chỉ trả lời câu hỏi nghề nghiệp: nội dung này cần làm gì và trong khuôn khổ nào. Vì vậy nó nên ngắn, đọc trên điện thoại vẫn rõ, và mọi người sáng tạo nhận cùng một đợt đều đọc được cùng một bản.
Lý do lớn nhất để viết ra thay vì nói miệng là để có một điểm tựa khi duyệt bài. Khi bản nháp về, chủ shop đối chiếu với brief chứ không đối chiếu với cảm giác. Nếu video thiếu thông điệp đã ghi, đó là góp ý có căn cứ. Nếu video làm theo cách khác mà brief không cấm, đó là lựa chọn sáng tạo của người làm và shop nên tôn trọng. Không có brief, mọi lần góp ý đều dễ thành tranh cãi về sở thích.
Lý do thứ hai là shop nhỏ thường hợp tác với nhiều người sáng tạo nhỏ cùng lúc, mỗi người vài trăm đến vài nghìn người theo dõi. Nhắn riêng cho từng người thì mỗi người nhận một phiên bản hơi khác, và đến khi xem lại cả loạt video mới thấy năm người nói năm kiểu về cùng một chương trình khuyến mãi. Một bản brief dùng chung giúp các bài khác nhau về cách kể nhưng thống nhất về sự thật.
Tám phần của một brief một trang
Một brief đủ dùng cho hợp tác nhỏ có tám phần. Bảng dưới lấy ví dụ giả định là một tiệm bánh mì muốn giới thiệu dòng bánh nguyên cám mới tới người đi làm văn phòng.
| Phần | Viết gì | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Bối cảnh | Shop là ai, sản phẩm gì, vì sao làm đợt này | Tiệm bánh gia đình, mới ra dòng bánh nguyên cám |
| Mục tiêu | Một việc khán giả nên làm sau khi xem | Ghé tiệm hoặc nhắn đặt thử trong tuần đầu |
| Khán giả | Ai, đang gặp chuyện gì, xem lúc nào | Người đi làm ăn sáng vội, muốn bớt đồ ngọt |
| Thông điệp chính | Một câu duy nhất cần nhớ | Bánh nguyên cám nướng mỗi sáng, ăn no lâu mà không ngấy |
| Điểm phải đúng | Thông tin bắt buộc chính xác | Giờ mở cửa, cách đặt, thời gian khuyến mãi |
| Điều không được nói | Công dụng không có căn cứ, so sánh bôi xấu | Không nói giảm cân, không nói chữa tiểu đường |
| Định dạng và mốc | Loại nội dung, ngày nộp nháp, ngày đăng | Một video ngắn, nháp trước ngày đăng ba ngày |
| Ghi chú hợp tác | Cách ghi rõ đây là nội dung hợp tác, mã giảm giá nếu có | Ghi hợp tác ở đầu chú thích, mã riêng cho từng người |
Tám phần này không cần viết dài. Mỗi phần hai ba dòng là đủ; phần nào viết quá năm dòng thường là đang lẫn ý của phần khác vào. Nếu không điền được phần mục tiêu hoặc thông điệp chính, nên dừng lại nghĩ tiếp trước khi gửi cho ai.
Viết mục tiêu: chọn một việc, không chọn ba
Một nội dung chỉ nên gánh một mục tiêu. Chủ shop hay muốn một video vừa cho nhiều người biết tên shop, vừa ra đơn ngay, vừa kéo người theo dõi trang. Ba mục tiêu kéo nội dung về ba hướng: muốn được biết thì kể chuyện, muốn ra đơn thì nói rõ giá trị và cách mua, muốn thêm người theo dõi thì hứa hẹn nội dung tiếp theo. Gộp lại thường ra một video không làm tốt việc nào.
Viết mục tiêu bằng hành động của khán giả. Thay vì ghi “tăng nhận diện thương hiệu”, nên ghi “người xem nhớ tên tiệm và biết tiệm ở đâu”. Thay vì “tăng doanh số”, ghi “người xem nhắn đặt thử hoặc dùng mã giảm giá trong tuần”. Mục tiêu viết bằng hành động giúp người sáng tạo biết phải đặt lời kêu gọi ở đâu và nói thế nào.
Ghi kèm cách shop sẽ nhìn kết quả. Không cần đặt chỉ tiêu cho người sáng tạo, nhưng nên nói shop sẽ nhìn vào đâu: số người dùng mã, số tin nhắn hỏi, hay số lượt xem trọn video. Người làm nghề biết thước đo thì tự điều chỉnh cách làm, và hai bên tránh được cảnh sau đợt hợp tác mỗi người đánh giá theo một con số khác nhau.
Mô tả khách hàng bằng tình huống, không bằng nhân khẩu học
Phần khán giả trong brief của shop nhỏ thường chỉ ghi “nữ 22 đến 35 tuổi”. Dòng đó gần như vô dụng với người sáng tạo, vì nó không nói người xem đang bận tâm chuyện gì. Viết tốt hơn là mô tả một tình huống cụ thể: người đi làm ở khu văn phòng, sáng nào cũng mua đồ ăn vội, đã chán bánh ngọt nhưng ngại món nhạt. Đọc dòng đó, người sáng tạo hình dung ngay được cảnh quay và câu mở đầu.
Nên ghi thêm điều khiến khách còn chần chừ. Với bánh nguyên cám, đó có thể là nỗi sợ bánh khô, cứng, khó ăn. Với một tiệm làm móng mới, đó là ngại chỗ lạ, sợ làm lâu. Khi người sáng tạo biết khách đang ngại gì, họ sẽ chủ động cho thấy điều ngược lại trong nội dung, chẳng hạn cắt đôi chiếc bánh cho thấy ruột mềm, thay vì chỉ khen chung chung.
Cuối cùng là chỗ khán giả của người sáng tạo gặp khách của shop. Nếu người sáng tạo ở Huế mà shop chỉ giao trong nội thành Đà Nẵng, brief cần nói rõ để họ nhắc người xem ở đâu thì đặt được. Phần này cũng là lúc shop tự kiểm lại lựa chọn: khán giả của người đó có thật sự là khách của mình không. Nếu không khớp, viết brief khéo đến đâu cũng khó ra kết quả.
Thông điệp chính: một câu, có bằng chứng đi kèm
Thông điệp chính là câu duy nhất shop muốn khán giả nhớ sau khi lướt qua. Nó nên viết được trong khoảng mười lăm chữ, nói về lợi ích người dùng nhận được chứ không phải tính từ khen sản phẩm. “Bánh ngon, chất lượng” không phải thông điệp; “ăn sáng no tới trưa mà không thấy ngấy” mới là thông điệp, vì người xem tự đặt mình vào đó được.
Đi kèm thông điệp là bằng chứng mà người sáng tạo có thể cho thấy trên hình: thành phần ghi trên bao bì, quy trình nướng mỗi sáng, phản hồi thật của khách cũ nếu họ đồng ý cho dùng. Bằng chứng giúp người sáng tạo không phải nói quá. Họ chỉ cần cho người xem thấy, phần kết luận để người xem tự rút ra. Nội dung kiểu này đáng tin hơn nhiều so với một tràng lời khen.
Không ghi thông điệp thành câu thoại bắt đọc nguyên văn. Brief đưa ý, còn câu chữ cụ thể là việc của người sáng tạo, vì họ biết khán giả của mình quen nghe kiểu nói nào. Ngoại lệ duy nhất là những thông tin bắt buộc phải đúng từng chữ, như thời gian khuyến mãi, điều kiện áp dụng mã, hoặc câu ghi rõ nội dung có hợp tác. Những chỗ đó nên đặt trong phần điểm phải đúng và đánh dấu rõ.
Những thứ không nên nhét vào brief
Brief dài không phải brief kỹ. Có mấy loại nội dung làm brief nặng mà không giúp gì cho người làm:
- Lịch sử thành lập shop dài cả trang. Một hai câu bối cảnh là đủ; phần còn lại người sáng tạo tự hỏi nếu cần cho câu chuyện.
- Danh sách mười tính năng sản phẩm. Người sáng tạo sẽ cố nhét hết và nội dung thành bài đọc thông số. Chọn tối đa ba điểm quan trọng nhất.
- Kịch bản quay từng cảnh do shop tự viết. Nếu shop muốn kiểm soát từng cảnh, nên thuê người quay cho shop chứ không phải hợp tác với người có khán giả riêng.
- Yêu cầu dùng nhạc, bộ lọc, phông chữ theo ý chủ shop khi không có lý do thương hiệu rõ ràng. Những thứ này là chữ ký của người sáng tạo và là lý do khán giả theo dõi họ.
- Những câu như “làm sao cho viral” hay “càng nhiều lượt xem càng tốt”. Đó không phải chỉ dẫn mà là mong muốn, và nó đẩy người làm về phía giật tít.
- Thông tin nội bộ không cần thiết như giá nhập, biên lợi nhuận, khách hàng lớn. Brief có thể được chuyển cho người dựng hoặc trợ lý của người sáng tạo, nên chỉ ghi điều cần cho nội dung.
Một mẹo kiểm nhanh: đọc lại từng dòng và hỏi nếu xoá dòng này thì người sáng tạo có làm sai không. Nếu câu trả lời là không, dòng đó có thể bỏ. Sau vài vòng như vậy, brief thường gọn hơn một nửa mà không thiếu gì.
Từ bản nháp brief tới lúc gửi đi
Quy trình dưới đây hợp với shop tự làm, không có người phụ trách tiếp thị riêng:
- Viết mục tiêu và thông điệp chính trước, rồi mới viết các phần khác. Hai dòng này quyết định mọi thứ phía sau.
- Điền tám phần theo bảng, mỗi phần không quá năm dòng. Đánh dấu rõ những thông tin bắt buộc đúng từng chữ.
- Nhờ một người không biết gì về đợt hợp tác đọc thử và kể lại bằng lời của họ. Nếu họ kể sai mục tiêu, sửa phần đó.
- Gửi brief kèm lời mời người sáng tạo góp ý trước khi nhận việc. Người làm nghề thường chỉ ra chỗ khó quay hoặc chỗ khán giả của họ không quan tâm.
- Chốt bản cuối, ghi ngày phiên bản ở đầu trang. Nếu đổi gì sau đó, gửi bản mới và nói rõ đổi chỗ nào.
- Lưu brief cùng chỗ với tin nhắn trao đổi và bản nháp, để khi duyệt hay khi có tranh chấp đều tìm lại được.
Câu mẫu khi gửi có thể đơn giản: “Bên em gửi brief một trang cho đợt bánh nguyên cám, bạn đọc giúp bên em xem có chỗ nào khó làm hoặc chưa rõ không nhé, bên em sửa trước khi chốt.” Lời mời góp ý ngay từ đầu cho thấy shop coi người sáng tạo là người cùng làm, và thường giúp tránh được một vòng sửa về sau.
Câu hỏi thường gặp
Brief cho KOC nên dài bao nhiêu là vừa?
Với hợp tác một đến ba nội dung, một trang là vừa, đọc trên điện thoại không phải cuộn quá nhiều. Chiến dịch lớn nhiều đợt có thể dài hơn, nhưng nên tách phần chung và phần riêng của từng đợt để người sáng tạo không phải đọc lại cái cũ.
Có nên gửi brief bằng tin nhắn hay phải thành tệp riêng?
Gửi thành một tệp hoặc một tin nhắn dài có tiêu đề rõ ràng đều được, miễn là cố định và tìm lại được. Điều cần tránh là giao việc rải rác qua nhiều tin nhắn, vì khi duyệt bài hai bên không biết đâu là bản cuối.
Người sáng tạo nhỏ có cần brief không hay chỉ người lớn mới cần?
Người sáng tạo nhỏ càng cần, vì họ thường chưa có quy trình làm việc với nhãn hàng. Một brief rõ ràng giúp họ làm đúng ngay lần đầu, và cũng giúp shop so sánh công bằng khi hợp tác với nhiều người cùng lúc.
Brief khác hợp đồng hợp tác ở chỗ nào?
Brief nói về nội dung: mục tiêu, thông điệp, điều được và không được nói, mốc nộp bài. Hợp đồng nói về quyền và nghĩa vụ: tiền, thời hạn, quyền dùng lại nội dung, huỷ hợp tác. Hai thứ nên tách riêng nhưng nhắc tới nhau.
Nếu người sáng tạo muốn làm khác brief thì sao?
Nghe lý do trước. Nếu họ đề xuất cách kể khác mà vẫn giữ mục tiêu, thông điệp và không vi phạm điều cấm, thường nên đồng ý vì họ hiểu khán giả của mình. Nếu đề xuất đụng vào điều không được nói, giữ nguyên brief và giải thích lý do.
Có nên đưa luôn ví dụ video mình thích vào brief?
Có thể đưa một hai ví dụ để nói về không khí hoặc nhịp độ mong muốn, nhưng ghi rõ là tham khảo chứ không phải bắt làm giống. Đưa quá nhiều ví dụ dễ khiến người sáng tạo sao chép thay vì làm theo giọng riêng.