Phần “điều được nói và không được nói” là chỗ quan trọng nhất trong brief, vì đó là nơi shop chịu trách nhiệm về sự thật của nội dung. Điều được nói là những gì shop có căn cứ chứng minh: thành phần, nguồn gốc, cách dùng, trải nghiệm thật. Điều không được nói là mọi câu vượt quá căn cứ đó: công dụng chữa bệnh, cam kết kết quả, so sánh hạ thấp người khác, hay giấu việc nội dung có hợp tác.
Người sáng tạo nói bằng miệng của họ nhưng nói về sản phẩm của shop. Khi một câu nói quá gây hậu quả, cả hai bên đều phải trả lời. Vì vậy phần này không phải để làm khó người làm nội dung, mà để bảo vệ cả hai. Bài này hướng dẫn cách phân loại thông tin, cách viết danh sách điều cấm cụ thể, và những nhóm hàng cần cẩn trọng hơn mức bình thường.
Vì sao brief phải có danh sách điều cấm viết rõ
Người sáng tạo muốn nội dung hấp dẫn, và cách nhanh nhất để hấp dẫn là nói mạnh. “Dùng ba ngày là hết mụn”, “uống vào ngủ ngon ngay”, “rẻ nhất thị trường” là những câu rất dễ bật ra khi quay nhanh, nhất là khi người đó thật lòng thích sản phẩm. Họ không cố ý nói sai; họ chỉ không biết đâu là ranh giới, vì ranh giới đó nằm ở hồ sơ sản phẩm mà chỉ shop mới có.
Pháp luật về quảng cáo hiện hành đặt trách nhiệm lên cả người bán lẫn người trực tiếp quảng bá. Người có ảnh hưởng không thể nói mình chỉ đọc theo lời shop, còn shop cũng không thể nói đó là lời riêng của người sáng tạo. Danh sách điều cấm viết rõ là bằng chứng cho thấy shop đã dặn trước, và là công cụ để người sáng tạo tự kiểm trước khi gửi bản nháp.
Ngoài chuyện pháp lý còn chuyện uy tín. Khán giả ngày càng tinh trong việc nhận ra lời khen quá đà. Một câu cam kết vô lý có thể kéo theo hàng loạt bình luận nghi ngờ, làm hỏng cả bài lẫn hình ảnh của shop. Danh sách điều cấm giữ cho nội dung ở mức người xem tin được.
Ba vùng thông tin: chắc chắn, cần dè dặt, cấm nói
Cách làm dễ nhất là chia mọi thông tin về sản phẩm thành ba vùng. Ví dụ giả định dưới đây là một loại sữa rửa mặt của một shop mỹ phẩm nhỏ.
| Vùng | Nghĩa là gì | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Chắc chắn | Có giấy tờ, có thể chỉ ra trên bao bì hoặc hồ sơ | Thành phần chính, dung tích, cách dùng, nơi sản xuất |
| Trải nghiệm cá nhân | Người sáng tạo tự cảm nhận, phải nói là cảm nhận riêng | Cảm giác da sau khi rửa, mùi, độ tạo bọt |
| Cần dè dặt | Đúng với nhiều người nhưng không phải ai cũng vậy | Hợp với da dầu, ít gây khô căng |
| Cấm nói | Không có căn cứ hoặc thuộc loại công dụng không được nói | Trị mụn, chữa viêm da, trắng da sau bảy ngày |
Vùng chắc chắn là phần người sáng tạo được nói thoải mái. Vùng trải nghiệm cá nhân cũng được nói, nhưng phải đóng khung là cảm nhận của họ, chẳng hạn “da mình thấy…”, chứ không biến thành lời khẳng định cho mọi người. Vùng cần dè dặt phải đi kèm câu giới hạn. Vùng cấm nói thì liệt kê thành câu cụ thể, không viết chung chung kiểu “không nói quá”.
Năm loại câu nên đưa vào danh sách cấm
Công dụng chữa, phòng bệnh hoặc thay thuốc. Với sản phẩm không phải thuốc, mọi câu ngụ ý chữa khỏi, phòng ngừa hay điều trị bệnh đều nên cấm. Điều này áp cả với cách nói vòng như “ai bị đau dạ dày dùng là đỡ ngay”. Người sáng tạo hay nói kiểu này khi kể chuyện người nhà dùng thấy hợp.
Cam kết kết quả có thời hạn hoặc con số. “Sau hai tuần giảm ba ký”, “một tháng tóc dài thêm”. Kết quả phụ thuộc cơ địa và cách dùng, shop không chứng minh được cho mọi người. Câu kiểu này còn kéo theo khiếu nại khi khách không đạt được như hứa.
So sánh hạ thấp sản phẩm khác. Nói “tốt hơn hãng X” hay cầm sản phẩm khác lên chê là rủi ro cả về pháp lý lẫn hình ảnh. Nếu muốn so sánh, chỉ so với chính cách làm cũ của khán giả, như “thay vì mua bánh ngọt mỗi sáng”.
Từ ngữ tuyệt đối. “Duy nhất”, “số một”, “tốt nhất”, “an toàn tuyệt đối”, “không tác dụng phụ”. Những từ này đòi hỏi bằng chứng mà shop nhỏ gần như không có. Thay bằng mô tả cụ thể điều sản phẩm làm được.
Giấu việc có hợp tác. Câu như “mình tự mua dùng thấy hay” khi thực tế được gửi sản phẩm hoặc được trả tiền là không trung thực với khán giả. Brief nên ghi rõ nội dung phải nói là có hợp tác, và nói ở chỗ người xem nhìn thấy ngay chứ không giấu cuối chú thích.
Nhóm hàng cần cẩn trọng hơn mức thường
Có những nhóm hàng mà pháp luật về quảng cáo hiện hành đặt điều kiện riêng trước khi được quảng cáo, điển hình là thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, mỹ phẩm, thuốc, thiết bị và dịch vụ y tế, sản phẩm cho trẻ nhỏ. Với nhóm này, shop phải có đủ giấy tờ công bố hoặc cấp phép trước, và nội dung quảng bá phải nằm trong phạm vi đã công bố. Người sáng tạo không có cách nào tự kiểm điều đó, nên trách nhiệm cung cấp đúng thông tin thuộc về shop.
Với các nhóm này, brief nên kèm một đoạn ngắn ghi chính xác công dụng đã công bố, và ghi rõ người sáng tạo chỉ được nói trong phạm vi đó. Câu cảnh báo bắt buộc nếu có, như sản phẩm không phải là thuốc, cũng nên ghi nguyên văn để họ đọc hoặc đặt vào chú thích. Shop không nên giao cho người sáng tạo tự tìm thông tin trên mạng rồi nói lại.
Nếu shop không chắc sản phẩm của mình thuộc nhóm nào hay giấy tờ đã đủ chưa, nên hỏi đơn vị cung cấp hàng hoặc cơ quan quản lý trước khi hợp tác. Khi đã có vướng mắc cụ thể, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem hồ sơ thật. Điều không nên làm là chạy chiến dịch trước rồi tính sau, vì một nội dung đã lan truyền rất khó thu hồi.
Cách soạn phần điều được và không được nói
Mất khoảng một buổi cho lần đầu, các lần sau chỉ cần cập nhật:
- Gom mọi giấy tờ của sản phẩm: bao bì, hồ sơ công bố nếu có, thông tin từ nhà sản xuất. Đây là nguồn duy nhất cho vùng chắc chắn.
- Viết ra ba đến năm điều được nói, mỗi điều kèm chỗ chứng minh, ví dụ “thành phần chính, xem mặt sau hộp”.
- Viết ra những câu người sáng tạo dễ lỡ nói nhất với loại hàng này, dựa trên các bình luận và câu hỏi khách hay hỏi shop.
- Biến mỗi câu đó thành một dòng cấm cụ thể, kèm cách nói thay thế nếu có. Ví dụ: không nói “trị mụn”, nên nói thay là “làm sạch nhẹ, da mình không bị căng”.
- Thêm dòng bắt buộc về việc ghi rõ nội dung có hợp tác và vị trí đặt dòng đó.
- Đưa người sáng tạo đọc và hỏi lại xem có câu nào họ chưa hiểu vì sao bị cấm. Giải thích lý do giúp họ tự suy ra những câu tương tự không có trong danh sách.
Danh sách này nên giữ lại và dùng chung cho mọi đợt hợp tác của cùng sản phẩm. Mỗi lần duyệt bài thấy một câu nói quá mới, thêm vào danh sách. Sau vài đợt, shop có một bộ quy tắc khá đầy đủ mà không cần ngồi soạn lại từ đầu.
Câu thay thế: vẫn hấp dẫn mà không vượt quá sự thật
Cấm mà không đưa cách nói khác thì người sáng tạo dễ lúng túng. Phần này trong brief nên có vài cặp câu mẫu, để họ thấy nói đúng vẫn có sức hút. Các cặp dưới đây là ví dụ giả định, chỉnh theo sản phẩm của shop.
| Câu dễ lỡ nói | Vì sao rủi ro | Cách nói thay |
|---|---|---|
| Dùng là hết mụn luôn | Công dụng điều trị, cam kết kết quả | Rửa xong da mình thấy sạch, không bị khô căng |
| Uống vào ngủ ngon liền | Ngụ ý tác dụng như thuốc | Mình hay pha một ly ấm buổi tối cho dễ thư giãn |
| Rẻ nhất thị trường | Từ tuyệt đối, không chứng minh được | Đang có ưu đãi trong tuần này cho người dùng mã |
| Không có tác dụng phụ | Không ai bảo đảm được cho mọi cơ địa | Thành phần ghi ở mặt sau, da nhạy cảm nên thử ở vùng nhỏ trước |
| Ăn bao nhiêu cũng không lo béo | Lời hứa về sức khoẻ và cân nặng | Bánh ít ngọt hơn loại mình hay ăn, ăn sáng no lâu |
Điểm chung của cột cuối là nói về điều người sáng tạo thật sự thấy hoặc thông tin có trên bao bì. Câu thay thế thường dài hơn và ít giật hơn, nhưng đổi lại khán giả tin hơn, và shop không phải lo khi có người chụp màn hình lại để hỏi.
Khi duyệt bản nháp, nếu gặp một câu nói quá chưa có trong bảng, nên gợi ý luôn câu thay thế thay vì chỉ gạch đi. Người sáng tạo sửa nhanh hơn, và bảng của shop dày thêm một dòng cho lần sau.
Để trải nghiệm thật vẫn có chỗ trong nội dung
Danh sách điều cấm dài quá dễ khiến người sáng tạo sợ, rồi nội dung thành nhạt, chỉ đọc lại bao bì. Mục đích không phải vậy. Khán giả theo dõi họ vì muốn nghe cảm nhận thật, nên brief nên nói rõ: trải nghiệm cá nhân được khuyến khích, miễn là nói như cảm nhận cá nhân và không biến thành lời hứa cho người khác.
Một cách làm hiệu quả là gửi sản phẩm sớm để người sáng tạo dùng đủ lâu, rồi để họ tự kể những gì họ thấy. Khi trải nghiệm có thật, họ ít cần những câu khoa trương. Ngược lại, khi họ chưa kịp dùng, họ dễ lấp chỗ trống bằng tính từ và lời hứa.
Nếu người sáng tạo dùng xong thấy không hợp, shop nên nghe thay vì ép họ khen. Một nội dung gượng ép thường lộ ra trong giọng nói và cách quay. Lúc đó có thể đổi sang sản phẩm khác hợp hơn với họ, hoặc dừng hợp tác lần này một cách lịch sự. Giữ được sự thật trong nội dung là điều giúp mọi lần hợp tác sau còn giá trị.
Câu hỏi thường gặp
Người sáng tạo nói quá mà không có trong brief thì ai chịu trách nhiệm?
Về nguyên tắc cả shop lẫn người quảng bá đều có trách nhiệm với nội dung đã đăng. Brief có danh sách điều cấm rõ ràng và bản duyệt lưu lại giúp xác định ai đã làm gì, nhưng gặp tình huống cụ thể nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Có được để người sáng tạo nói “mình dùng thấy da đẹp hơn” không?
Câu cảm nhận cá nhân như vậy thường ổn nếu đúng là họ đã dùng và cảm thấy vậy. Cần tránh việc nó chuyển thành lời hứa cho mọi người, và tránh dùng ảnh trước sau chỉnh sửa để minh hoạ kết quả.
Sản phẩm thủ công tự làm thì có cần giấy tờ trước khi nhờ KOC giới thiệu?
Tuỳ nhóm hàng. Đồ ăn, đồ uống, mỹ phẩm và các thứ dùng trên cơ thể thường có yêu cầu riêng về công bố và an toàn. Nên hỏi cơ quan quản lý tại địa phương trước, vì quảng bá rộng sẽ khiến sản phẩm bị chú ý hơn.
Nên viết danh sách cấm theo kiểu câu hay theo kiểu từ khoá?
Viết theo câu kèm ví dụ thì dễ hiểu hơn. Một từ khoá như “trị” có thể dùng đúng trong ngữ cảnh khác, còn một câu mẫu cho người sáng tạo thấy chính xác kiểu nói nào cần tránh và nên nói thay bằng gì.
Khi khán giả hỏi công dụng trong bình luận, người sáng tạo nên trả lời sao?
Nên trả lời trong phạm vi đã thống nhất ở brief, và với câu hỏi liên quan sức khoẻ thì khuyên người hỏi tham khảo người có chuyên môn. Shop có thể soạn sẵn vài câu trả lời mẫu cho các câu hỏi hay gặp.
Có cần cập nhật danh sách điều cấm theo thời gian không?
Có. Mỗi đợt duyệt bài, bình luận của khán giả, hay thay đổi trên bao bì sản phẩm đều có thể thêm điều cần lưu ý. Nên ghi ngày cập nhật ở đầu danh sách để người sáng tạo biết đang dùng bản mới nhất.