Với quán ăn và quán cà phê, người có ảnh hưởng đáng mời nhất thường không phải người nổi tiếng toàn quốc mà là người sáng tạo sống trong bán kính vài cây số quanh quán, có khán giả là người cùng khu phố, cùng thành phố. Khách của quán phải đi tới tận nơi mới mua được; một video có một triệu lượt xem mà chín phần mười người xem ở tỉnh khác thì gần như không đổi được thành khách ngồi vào bàn.
Bài này dành cho chủ quán ăn, quán bún phở, tiệm bánh, quán cà phê nhỏ muốn thử hợp tác với KOC lần đầu hoặc đã thử mà thấy không ra khách. Nội dung đi theo thứ tự công việc: chọn người theo đặc thù ngành ăn uống, chọn định dạng hợp với món, chuẩn bị buổi quay sao cho không làm phiền khách đang ăn, những lời không nên đưa vào video, và cách đếm xem bao nhiêu khách thật sự đến vì đợt hợp tác. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao ngành ăn uống hợp với người sáng tạo địa phương
Món ăn là sản phẩm phải dùng tại chỗ hoặc giao trong phạm vi ngắn. Điều đó đổi hẳn cách nhìn con số: thứ quán cần không phải tổng lượt xem mà là bao nhiêu người xem đang sống hoặc thường qua lại khu vực quanh quán. Một người sáng tạo nhỏ ở Đà Nẵng, khán giả vài nghìn người, đa số là dân văn phòng trong thành phố, có thể đem lại nhiều lượt ghé hơn một kênh ẩm thực lớn có khán giả rải khắp cả nước. Khi xem hồ sơ kênh, bạn nên hỏi thẳng tỉ lệ người xem theo tỉnh, thành phố; phần lớn nền tảng đều cho chủ kênh xem số liệu này, và người làm nghề đàng hoàng thường sẵn lòng chụp gửi.
Lý do thứ hai là niềm tin trong ẩm thực rất cục bộ. Người ta tin lời giới thiệu quán của người quen cùng khu hơn lời khen của người lạ ở xa, vì họ đoán được khẩu vị của người đó gần với mình. Một người sáng tạo đã ăn quanh khu phố nhiều năm, từng chê thẳng vài quán, khi khen quán bạn sẽ có trọng lượng hơn hẳn. Lý do thứ ba là chi phí: người sáng tạo địa phương thường nhận hợp tác theo hình thức mời ăn kèm một khoản phí vừa phải, hoặc chỉ mời ăn, nên quán nhỏ thử được nhiều lần với ngân sách có hạn và học dần từ mỗi lần thử.
Không có nghĩa kênh lớn là vô ích. Quán ở điểm du lịch, quán có món đặc sản mà du khách tìm đến, hoặc chuỗi đã có vài chi nhánh ở nhiều thành phố thì độ phủ rộng lại có giá trị. Câu hỏi đúng luôn là: người xem video này có khả năng ngồi vào bàn của quán trong vòng một hai tháng tới không.
Năm tiêu chí chọn người riêng cho ngành ăn uống
Khán giả ở gần quán. Xin người sáng tạo ảnh chụp phần số liệu khán giả theo vị trí. Nếu phần lớn người xem ở thành phố của bạn, đó là tín hiệu tốt nhất, quan trọng hơn cả tổng số người theo dõi.
Họ từng nói thật về món ăn. Lướt lại vài chục video cũ. Người chỉ toàn khen, quán nào cũng "ngon xuất sắc", sẽ khiến người xem không phân biệt được quán bạn với quán khác. Người dám nói món này hơi ngọt, món kia hợp người thích cay mới làm lời khen có giá.
Khẩu vị và phong cách hợp với quán. Quán cơm văn phòng giá bình dân hợp với người hay quay bữa trưa tiết kiệm; quán cà phê yên tĩnh hợp với người quay góc ngồi làm việc; quán nhậu hải sản hợp với người quay nhóm bạn. Đặt sai người, video đẹp mà khách đến lại hụt hẫng.
Bình luận là của người thật đang hỏi đường. Bình luận kiểu "quán ở đâu vậy", "có chỗ đậu xe máy không", "mở tới mấy giờ" là dấu hiệu khán giả thật và có ý định đi. Một chuỗi bình luận ngắn, giống nhau, không liên quan nội dung thì nên dè chừng.
Họ tôn trọng quán khi quay. Xem cách họ quay ở quán khác: có chiếm bàn quá lâu, có quay mặt khách khác không xin phép, có ồn ào giữa giờ đông khách không. Một buổi quay vụng về có thể làm phật lòng chính những khách quen của bạn.
Định dạng nội dung nào hợp với quán của bạn
Mỗi kiểu quán bán được nhờ một điểm khác nhau. Bảng dưới gợi ý định dạng theo điểm mạnh đó; đây là kinh nghiệm chung của nghề, không phải công thức chắc chắn.
| Kiểu quán | Định dạng hợp | Điều nên làm rõ trong nội dung |
|---|---|---|
| Quán món nước (bún, phở, hủ tiếu) | Video ngắn cận cảnh nồi nước dùng, chan tô, ăn thử | Giờ mở bán, món nào hết sớm, có chỗ ngồi hay chủ yếu mang đi |
| Quán cà phê, trà | Video không gian theo từng góc ngồi, khung giờ yên tĩnh | Có ổ cắm, có chỗ làm việc lâu không, giờ nào đông |
| Tiệm bánh, đồ ngọt | Ảnh và video cắt bánh, quy trình làm trong bếp nếu được phép | Đặt trước bao lâu, có giao không, bảo quản thế nào |
| Quán nhậu, nướng, lẩu | Video nhóm bạn ăn thật, gọi món theo suất | Khẩu phần cho mấy người, cách gọi cho vừa |
| Quán cơm, bữa trưa văn phòng | Chuỗi video "trưa nay ăn gì" quanh khu văn phòng | Thời gian chờ món, có đặt trước theo nhóm không |
Một video tốt cho quán ăn thường trả lời luôn những câu khách sẽ hỏi trước khi đi: ở đâu, mở lúc nào, giá trong khoảng nào theo cách quán niêm yết, đi một mình hay đi nhóm. Khi người xem không phải nhắn hỏi thêm, khả năng họ ghé tăng lên rõ rệt. Đưa những thông tin này vào brief để người sáng tạo lồng vào lời nói hoặc phần mô tả.
Chuẩn bị buổi quay tại quán
Buổi quay là lúc quán dễ mất điểm nhất nếu không chuẩn bị, vì nó diễn ra ngay trước mặt khách thật. Thứ tự làm việc gợi ý:
- Chốt khung giờ vắng khách, ví dụ đầu buổi chiều với quán bữa trưa, để có ánh sáng, có bàn trống và không làm phiền người đang ăn.
- Gửi trước cho người sáng tạo danh sách món muốn giới thiệu, kèm món chủ lực và một món phụ; đừng dọn cả bàn hai chục món vì video sẽ rối và khách đến lại gọi không trúng.
- Dặn bếp làm đúng khẩu phần bán hằng ngày, không làm đĩa "đặc biệt" to hơn hay đẹp hơn. Khách đến thấy món khác video là lần đầu cũng là lần cuối.
- Chuẩn bị một người trong quán trả lời câu hỏi về nguyên liệu, cách nấu nếu người sáng tạo muốn phỏng vấn ngắn; người đó cần nói đúng sự thật, không tô vẽ.
- Nhắc nhân viên không đổi cách phục vụ chỉ vì có người quay. Người xem tinh ý nhận ra ngay sự khác biệt giữa cảnh quay và trải nghiệm bình thường.
- Nếu có khách khác trong khung hình, nhờ người sáng tạo tránh quay rõ mặt hoặc xin phép trước. Quán có trách nhiệm với sự riêng tư của khách mình.
- Thống nhất ngày đăng và người duyệt bản nháp cuối, để tránh video lên đúng hôm quán nghỉ hoặc hết món chủ lực.
Sau buổi quay, hãy hỏi người sáng tạo nhận xét thật về món, kể cả điều chưa ổn. Đó là ý kiến miễn phí của một người ăn nhiều quán, nhiều khi đáng giá hơn bản thân video.
Những điều quán không nên yêu cầu người sáng tạo nói
Ngành ăn uống trông có vẻ ít rủi ro pháp lý, nhưng vẫn có những lời dễ làm quán gặp rắc rối hoặc mất lòng tin. Không nên đưa vào brief các yêu cầu sau:
- Nói món ăn có công dụng chữa bệnh hoặc giảm cân, kiểu "ăn vào hết mất ngủ", "món giảm mỡ bụng". Thức ăn thông thường không phải thuốc, và pháp luật về quảng cáo hiện hành không cho phép gán công dụng chữa bệnh cho thực phẩm.
- Khẳng định nguồn gốc khi chưa có giấy tờ, như "rau hữu cơ", "bò nhập khẩu", "cà phê nguyên chất trăm phần trăm". Chỉ nói những gì quán chứng minh được bằng hoá đơn, chứng nhận của nhà cung cấp.
- Dựng cảnh xếp hàng hay quán đông bằng cách mời người quen ngồi kín bàn. Khách đến giờ thường thấy vắng sẽ coi đó là lừa.
- Giấu việc được mời hoặc được trả tiền. Nội dung hợp tác cần ghi rõ là hợp tác, được mời hoặc được tài trợ, theo cách nền tảng hỗ trợ; đây vừa là nguyên tắc của pháp luật về quảng cáo, vừa là quy định của các nền tảng lớn.
- Chê quán bên cạnh hoặc so sánh trực tiếp với một quán có tên. Lời so sánh hạ thấp đối thủ dễ thành tranh chấp, lại làm người xem khó chịu.
- Hứa ưu đãi mà quán chưa chuẩn bị, như tặng món cho mọi khách nhắc tên kênh trong khi bếp không đủ hàng. Ưu đãi phải có thời hạn, số lượng và điều kiện rõ ràng.
Nếu quán bán thêm sản phẩm đóng gói như nước sốt, cà phê rang xay, bánh đóng hộp, những sản phẩm này cần có giấy tờ an toàn thực phẩm và nhãn theo quy định trước khi đem đi quảng bá. Gặp tình huống chưa rõ, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký hợp tác.
Đếm khách đến quán sau đợt hợp tác
Khác với shop online có đường dẫn theo dõi, quán ăn khó biết khách đến vì đâu. Cách đơn giản và hiệu quả nhất là một mã ưu đãi riêng cho từng người sáng tạo, khách đọc mã tại quầy hoặc đưa màn hình video cho thu ngân xem. Mã nên ngắn, dễ nhớ, gắn với tên kênh, có hạn dùng khoảng hai đến bốn tuần. Thu ngân đánh dấu mỗi lần khách dùng mã vào sổ hoặc phần mềm bán hàng. Không phải ai đến vì video cũng dùng mã, nên con số thu được là mức tối thiểu, không phải toàn bộ.
Cách thứ hai là hỏi. Khi khách mới gọi món, nhân viên hỏi nhẹ một câu biết quán qua đâu, ghi lại theo vài lựa chọn cố định: người quen giới thiệu, đi ngang, tìm trên bản đồ, xem video. Làm đều trong một tháng trước và một tháng sau đợt hợp tác, bạn có cơ sở so sánh. Ví dụ giả định: tháng trước có khoảng mười lăm khách mới mỗi tuần nói thấy trên mạng, tuần sau khi video lên con số này lên bốn mươi, rồi giảm dần còn hai mươi. Đường cong đó cho biết video có tác dụng và tác dụng kéo dài khoảng bao lâu.
Cách thứ ba là nhìn vào khách quay lại. Lượt ghé đầu tiên nhờ video chỉ là một nửa câu chuyện; nếu khách mới đến một lần rồi thôi, vấn đề có thể nằm ở món hoặc phục vụ chứ không ở người sáng tạo. Ghi chép giản dị như thế đủ để quyết định có mời người đó lần nữa hay không, và nên dồn ngân sách cho kiểu nội dung nào.
Những sai lầm hay gặp của chủ quán
Chọn người theo số người theo dõi. Đây là sai lầm phổ biến nhất. Một kênh rất lớn mà khán giả không ở gần quán thì gần như chỉ đem lại tiếng tăm thoáng qua.
Mời quá nhiều người trong một tuần. Năm video cùng lên trong ba ngày khiến khách dồn về một lúc, bếp quá tải, chất lượng tụt đúng lúc nhiều người mới đến thử nhất. Rải đều theo tuần dễ kiểm soát hơn.
Quên chuẩn bị cho ngày video lên. Video tốt có thể kéo khách đến ngay tối hôm đó. Nếu quán không bổ sung nguyên liệu, không thêm người đứng quầy, trải nghiệm hỏng sẽ quay lại thành bình luận chê ngay dưới video.
Đòi sửa video quá nhiều lần. Người sáng tạo hiểu khán giả của họ hơn bạn. Hãy sửa lỗi sai sự thật, đừng sửa giọng nói và cách kể của họ cho giống quảng cáo truyền hình.
Không đọc bình luận sau khi đăng. Bình luận dưới video là nơi khách tương lai hỏi giờ mở cửa, chỗ đậu xe. Quán nên dùng tài khoản của mình trả lời lịch sự, ngắn gọn, trong ngày.
Câu hỏi thường gặp
Quán nhỏ mới mở có nên mời KOC ngay không?
Nên chờ quán chạy ổn định vài tuần, bếp đã quen tay, món đã chốt công thức. Mời người sáng tạo khi quán còn lúng túng thì khách đến theo video sẽ gặp đúng giai đoạn kém nhất, rất khó lấy lại.
Chỉ mời ăn, không trả phí có được không?
Được, nhiều người sáng tạo nhỏ nhận hình thức này. Nhưng cần nói rõ từ đầu là mời ăn đổi lấy nội dung hay chỉ mời ăn thử, họ có quyền không đăng nếu thấy không hợp. Đừng ngầm coi bữa ăn là hợp đồng.
Có nên yêu cầu người sáng tạo chỉ nói điều tốt?
Không nên. Bạn được quyền yêu cầu họ nói đúng sự thật và không nói sai về món, nhưng nhận xét cá nhân là của họ. Một nhận xét có khen có góp ý thường thuyết phục người xem hơn lời khen trọn vẹn.
Video lên mà không thấy khách đến thì làm gì?
Kiểm lại ba điều: khán giả của kênh có ở gần quán không, video có nói rõ địa chỉ và giờ mở cửa không, mã ưu đãi có dễ dùng không. Thường lỗi nằm ở một trong ba chỗ đó chứ không phải ở chất lượng món.
Có cần hợp đồng cho một lần mời ăn?
Với lần thử nhỏ, một tin nhắn xác nhận đủ các điểm chính là đủ: ngày quay, số món, hình thức đăng, ngày đăng, có ghi hợp tác, quán được dùng lại video ở đâu. Hợp tác có trả phí lớn hơn thì nên có hợp đồng.
Quán được đăng lại video của người sáng tạo lên trang mình không?
Chỉ khi đã thoả thuận. Chia sẻ lại bài gốc trên nền tảng thường không có vấn đề, còn tải video về đăng lại hoặc dùng chạy quảng cáo là việc cần ghi rõ trong thoả thuận, kèm thời hạn sử dụng.