Khi trả tiền cho KOC, loại chứng từ shop cần giữ phụ thuộc vào người nhận là ai: cá nhân không đăng ký kinh doanh, hộ kinh doanh, hay công ty và đơn vị quản lý. Với cá nhân, thường là thoả thuận hoặc hợp đồng dịch vụ, xác nhận công việc đã làm, chứng từ chuyển khoản, và chứng từ khấu trừ thuế nếu shop có nghĩa vụ khấu trừ; với hộ kinh doanh hay công ty, thường là hoá đơn do họ xuất.
Bài này viết theo nguyên tắc chung để chủ shop biết cần hỏi gì và giữ gì, không phải hướng dẫn kê khai. Quy định thuế thay đổi theo thời gian và tuỳ loại hình kinh doanh của chính shop, nên mọi quyết định cụ thể về thuế suất, mức khấu trừ hay cách hạch toán cần hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế quản lý trực tiếp.
Vì sao shop nhỏ cũng nên lo chứng từ
Nhiều chủ shop nghĩ chứng từ là chuyện của công ty lớn có phòng kế toán. Thực tế có ba lý do để shop nhỏ giữ giấy tờ ngay từ hợp tác đầu tiên. Thứ nhất, tuỳ cách shop nộp thuế, chi phí thuê người sáng tạo có thể được tính vào chi phí kinh doanh nếu có đủ chứng từ hợp lệ; thiếu chứng từ thì khoản chi đó có thể không được ghi nhận.
Thứ hai, khi có tranh chấp về việc đã trả hay chưa, đã làm đúng thoả thuận hay chưa, chứng từ là thứ duy nhất có giá trị. Tin nhắn có thể bị xoá, tài khoản có thể bị khoá; một thư mục lưu đủ thoả thuận, chứng từ chuyển khoản và đường dẫn bài đăng giúp mọi việc rõ ràng.
Thứ ba, khi shop lớn lên, đổi loại hình kinh doanh hay cần vay vốn, lịch sử chi tiếp thị có chứng từ giúp người khác hiểu shop chi tiền vào đâu và hiệu quả thế nào. Thói quen tốt dễ xây khi mỗi tháng chỉ có một hai hợp tác, khó xây khi đã có hàng chục.
Ngoài ra, cách shop xử lý giấy tờ cũng là một phần uy tín với người sáng tạo. Người làm nghề nhớ rất rõ shop nào trả đúng hẹn, gửi chứng từ đầy đủ, nói trước chuyện thuế; họ sẵn lòng báo giá tốt hơn cho shop như vậy ở lần sau.
Người nhận tiền là ai quyết định loại chứng từ
Bảng dưới gom ba nhóm người nhận thường gặp. Đây là khung để biết cần hỏi gì, không thay cho tư vấn của kế toán:
| Người nhận | Chứng từ thường gặp | Điều nên hỏi trước khi trả |
|---|---|---|
| Cá nhân không đăng ký kinh doanh | Hợp đồng dịch vụ hoặc thoả thuận bằng văn bản, xác nhận đã hoàn thành công việc, chứng từ chuyển khoản, chứng từ khấu trừ thuế nếu có | Giá thoả thuận là trước hay sau thuế; thông tin định danh và mã số thuế cá nhân kế toán cần |
| Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có đăng ký | Hoá đơn do hộ kinh doanh xuất, kèm thoả thuận và chứng từ chuyển khoản | Có xuất được hoá đơn không, xuất vào thời điểm nào |
| Công ty, đơn vị quản lý người sáng tạo | Hợp đồng với công ty, hoá đơn của công ty, biên bản nghiệm thu | Hoá đơn ghi nội dung gì, phí của người sáng tạo và phí quản lý có tách không |
Câu hỏi về chứng từ nên được đặt ra ngay lúc thương lượng giá, không phải sau khi bài đã đăng. Một người sáng tạo không xuất được hoá đơn vẫn có thể là đối tác tốt; chỉ là shop cần biết trước để chuẩn bị đúng loại giấy tờ và đúng con số.
Khấu trừ thuế thu nhập: nguyên tắc cần biết
Theo nguyên tắc chung của pháp luật thuế, khi một tổ chức hoặc một bên kinh doanh trả thu nhập cho cá nhân, trong một số trường hợp bên trả có trách nhiệm khấu trừ thuế thu nhập cá nhân trước khi trả và nộp thay. Có khấu trừ hay không, mức nào, phụ thuộc vào loại thoả thuận, số tiền chi trả, loại hình kinh doanh của shop và quy định hiện hành tại thời điểm trả. Vì vậy bài này không nêu thuế suất hay ngưỡng nào; hãy hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế quản lý.
Điều shop có thể làm ngay là thống nhất với người sáng tạo con số trong thoả thuận là gì: tổng chi phí shop bỏ ra trước khi trừ thuế, hay số tiền người sáng tạo nhận về sau thuế. Hai cách hiểu khác nhau có thể làm số tiền thực chuyển lệch nhau một khoản đáng kể, và đây là nguồn tranh cãi hay gặp nhất khi trả tiền cho cá nhân.
Người sáng tạo cũng có nghĩa vụ của họ về thu nhập từ hoạt động này; phần đó họ tự tìm hiểu hoặc hỏi cơ quan thuế. Shop không nên đề nghị "chuyển vào tài khoản người nhà cho đỡ phiền" hay chia nhỏ khoản tiền để tránh nghĩa vụ; ngoài rủi ro pháp lý, chứng từ như vậy cũng không dùng được.
Bộ hồ sơ cho mỗi lần hợp tác
Mỗi hợp tác nên có một thư mục riêng, trên máy tính hay trong ứng dụng lưu trữ, đặt tên theo tháng và tên kênh. Bên trong gồm:
- Tin tóm tắt đã được xác nhận hoặc hợp đồng đã ký.
- Báo giá ban đầu và báo giá cuối, ghi rõ trước hay sau thuế.
- Brief đã gửi và bản kịch bản đã duyệt, nếu có.
- Đường dẫn bài đăng và ảnh chụp bài lúc vừa lên, có ngày giờ.
- Xác nhận hoàn thành công việc: một tin nhắn hoặc biên bản ngắn ghi các nội dung đã nhận đủ.
- Chứng từ chuyển khoản từng mốc.
- Hoá đơn của người sáng tạo nếu họ xuất được, hoặc chứng từ khấu trừ thuế nếu shop có khấu trừ.
- Danh sách hàng mẫu đã gửi, giá trị ước tính và việc có thu hồi hay không.
Thư mục này còn là nguồn dữ liệu khi đánh giá hiệu quả và khi quyết định có hợp tác lại hay không. Không mất nhiều thời gian nếu làm ngay ở mỗi mốc, mất rất nhiều nếu để tới cuối năm mới gom.
Hàng mẫu, hàng tặng và hoa hồng: đừng bỏ ngoài sổ
Hàng mẫu gửi để quay. Đây là hàng xuất kho không thu tiền. Ghi lại số lượng, giá vốn, người nhận, ngày gửi. Cách hạch toán cụ thể tuỳ loại hình kinh doanh; điều quan trọng là có ghi, để tồn kho không lệch mà không ai biết vì sao.
Hàng đổi lấy bài đăng. Về bản chất là một khoản thanh toán bằng hàng. Giá trị hàng nên được ghi trong thoả thuận. Người nhận có phải khai thu nhập từ hàng này hay không là câu hỏi họ nên tự tìm hiểu; shop nên hỏi kế toán cách ghi nhận phía mình.
Hoa hồng theo đơn. Mỗi kỳ trả hoa hồng nên có bảng đối soát đi kèm chứng từ chuyển khoản. Nếu hoa hồng trả qua hệ thống tiếp thị liên kết của sàn, giữ báo cáo của sàn làm chứng từ.
Quà tặng cho khán giả. Phần thưởng người sáng tạo tặng khán giả trong bài là chi phí khuyến mãi của shop. Một số hình thức khuyến mãi có thủ tục riêng theo quy định hiện hành; hỏi kế toán nếu giá trị đáng kể.
Tiền chạy quảng cáo đẩy bài. Nếu shop chạy quảng cáo từ video của người sáng tạo, khoản trả cho nền tảng quảng cáo là một dòng chi riêng, tách với phí trả người sáng tạo. Giữ biên lai hoặc hoá đơn nền tảng cung cấp; cách ghi nhận khoản trả cho nền tảng ở nước ngoài có thể có yêu cầu riêng, nên hỏi kế toán.
Các bước khi trả tiền cho một hợp tác
Trình tự dưới đây áp được cho hầu hết hợp tác nhỏ. Người làm kế toán cho shop có thể bổ sung theo loại hình của shop.
- Khi chốt giá, hỏi người sáng tạo nhận tiền với tư cách cá nhân, hộ kinh doanh hay công ty, và có xuất hoá đơn không.
- Ghi trong tin tóm tắt giá là trước hay sau thuế, ai chịu phần thuế nếu có.
- Gửi thông tin cho kế toán trước mốc thanh toán đầu tiên, để biết có cần khấu trừ không và cần giấy tờ gì từ người sáng tạo.
- Xin người sáng tạo các thông tin kế toán cần, qua kênh riêng tư, và chỉ dùng cho mục đích kê khai. Không chụp gửi giấy tờ tuỳ thân qua nhóm chat đông người.
- Chuyển khoản theo từng mốc, nội dung chuyển khoản rõ ràng, lưu chứng từ vào thư mục.
- Sau mốc cuối, xin xác nhận đã hoàn thành công việc và đã nhận đủ tiền.
- Nhận hoá đơn hoặc lập chứng từ khấu trừ theo hướng dẫn của kế toán, đưa vào thư mục, đóng hồ sơ hợp tác.
Bước bốn hay bị làm ẩu: thông tin cá nhân của người sáng tạo là dữ liệu cần bảo vệ. Chỉ người làm kế toán của shop nên giữ, và giữ ở nơi có mật khẩu.
Sai sót hay gặp và cách tránh
Phần lớn rắc rối về chứng từ đến từ vài thói quen nhỏ. Bảng dưới gom những sai sót chủ shop hay kể lại:
| Sai sót | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Thoả thuận giá mà không nói trước hay sau thuế | Lúc trả tiền hai bên tính ra hai con số khác nhau | Ghi rõ trong tin tóm tắt ngay khi chốt |
| Chuyển vào tài khoản người khác theo lời nhờ | Chứng từ không khớp người làm việc, có thể bị lừa | Chỉ chuyển đúng tên trong thoả thuận |
| Trả tiền mặt không biên nhận | Không chứng minh được đã trả | Chuyển khoản; nếu tiền mặt thì có giấy ký nhận |
| Không lưu đường dẫn và ảnh bài đăng | Bài bị gỡ thì không còn bằng chứng công việc đã làm | Chụp lại khi bài vừa lên, lưu vào thư mục |
| Để tới cuối năm mới gom giấy tờ | Thiếu hoá đơn, người sáng tạo không còn liên lạc | Đóng hồ sơ ngay sau mốc cuối của mỗi hợp tác |
Khi không chắc một khoản chi nào đó được ghi nhận thế nào, hỏi trước khi trả luôn dễ hơn sửa sau.
Câu hỏi thường gặp
KOC cá nhân không xuất được hoá đơn thì shop có thuê được không?
Vẫn thuê được. Shop cần thoả thuận hoặc hợp đồng dịch vụ, xác nhận công việc, chứng từ chuyển khoản, và tuỳ trường hợp là chứng từ khấu trừ thuế. Việc khoản chi đó được ghi nhận thế nào phụ thuộc loại hình kinh doanh của shop; hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế quản lý.
Shop là hộ kinh doanh thì có phải khấu trừ thuế khi trả tiền cho KOC không?
Tuỳ loại hình, cách nộp thuế của hộ và quy định hiện hành tại thời điểm trả. Câu hỏi này nên đặt trực tiếp với cơ quan thuế quản lý hộ hoặc người làm kế toán dịch vụ, vì trả lời sai theo hướng nào cũng gây phiền về sau.
Giá KOC báo là giá nhận về hay giá tổng?
Mỗi người hiểu một kiểu, nên phải hỏi. Người sáng tạo thường nghĩ đến số tiền mình nhận được, còn shop nghĩ đến tổng chi. Ghi rõ trong tin tóm tắt để khi có khấu trừ thuế, hai bên không bất ngờ vì số tiền thực chuyển.
Có cần lưu giấy tờ tuỳ thân của KOC không?
Chỉ khi kế toán cần cho việc kê khai, và chỉ người phụ trách kế toán nên giữ, ở nơi có bảo vệ. Không gửi giấy tờ tuỳ thân qua nhóm chat chung, không lưu trên máy dùng chung. Xin vừa đủ thông tin cần thiết, không xin thêm.
Trả hoa hồng qua sàn có cần làm chứng từ riêng không?
Báo cáo của chương trình tiếp thị liên kết trên sàn là một phần chứng từ quan trọng, nên tải về và lưu theo kỳ. Ngoài ra vẫn nên giữ thoả thuận với người sáng tạo và hỏi kế toán xem cần thêm gì cho cách hạch toán của shop.
Thuê qua đơn vị quản lý thì hoá đơn ghi thế nào?
Thường đơn vị quản lý xuất hoá đơn dịch vụ cho toàn bộ khoản phí. Nên hỏi trước nội dung hoá đơn có ghi rõ dịch vụ quảng bá, có tách phần phí quản lý không, và thời điểm xuất, để khớp với hợp đồng và chứng từ chuyển khoản.