Hợp đồng hợp tác với KOC không cần dày, nhưng phải trả lời được mười câu: ai làm gì, làm bao nhiêu, đăng ở đâu khi nào, trả tiền lúc nào, nội dung thuộc về ai và được dùng tới đâu, có được nhận nhãn hàng cạnh tranh không, và khi một bên không làm đúng thì xử lý ra sao. Phần lớn rắc rối giữa shop nhỏ và người sáng tạo không đến từ ác ý, mà đến từ việc hai bên hiểu một câu chốt qua tin nhắn theo hai cách khác nhau.
Bài này dành cho chủ shop lần đầu thuê một người sáng tạo nhỏ làm video, đăng bài hay livestream giới thiệu sản phẩm. Phần đầu giải thích vì sao một hợp tác nhỏ vẫn cần giấy tờ, phần giữa là bảng mười điều khoản kèm cách viết, phần cuối là quy trình soạn và ký trong một buổi. Đây là nguyên tắc chung để bạn tự soạn bản nháp; hợp tác giá trị lớn hoặc đang có tranh chấp thì nên hỏi luật sư, chẳng hạn hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, trước khi ký.
Vì sao hợp tác một video vẫn cần giấy tờ
Nhiều chủ shop nghĩ hợp đồng chỉ dành cho chiến dịch lớn, còn thuê một người đăng một video thì nhắn vài câu là đủ. Vấn đề là chính những hợp tác nhỏ lại hay vướng chuyện nhỏ mà dai: video đăng lệch ngày khai trương, người sáng tạo xoá bài sau một tuần, shop cắt video ra chạy quảng cáo rồi bị hỏi "ai cho phép", hoặc tiền đã chuyển đủ mà bài vẫn chưa lên. Mỗi chuyện riêng lẻ không đáng ra toà, nhưng đủ làm mất một mùa bán hàng và một mối quan hệ lẽ ra còn dùng được lâu.
Hợp đồng ở đây không nhằm để kiện nhau. Nó là bản ghi chung của những gì hai bên đã đồng ý, viết ra lúc cả hai còn vui vẻ. Khi có chỗ chưa rõ, người ta mở bản ghi ra đọc thay vì cãi nhau theo trí nhớ. Một trang giấy rõ ràng thường giải quyết được phần lớn hiểu lầm trước khi chúng thành tranh chấp.
Hợp đồng cũng có lợi cho người sáng tạo, không chỉ cho shop. Người làm KOC nhỏ hay gặp cảnh làm xong bài, chờ mãi không thấy tiền, hoặc bị đòi sửa hết lần này đến lần khác. Một văn bản ghi rõ số lần sửa và hạn thanh toán bảo vệ họ y như bảo vệ shop. Vì vậy khi đề nghị ký, bạn cứ nói thẳng rằng giấy tờ là để cả hai bên yên tâm, không phải vì nghi ngờ ai. Cách nói đó giúp người sáng tạo nhỏ không thấy bị làm khó.
Một điểm cần nhớ: hợp đồng không thay được việc chọn đúng người. Ký chặt với một kênh có người theo dõi ảo vẫn là mất tiền. Phần kiểm người có danh mục riêng trên trang; bài này giả định bạn đã chọn được người và đang đi tới bước giấy tờ.
Hai bên là ai và công việc cụ thể là gì
Ghi đúng người ký. Nếu người sáng tạo làm việc với tư cách cá nhân, ghi họ tên, số giấy tờ tuỳ thân, địa chỉ liên hệ. Nếu họ có hộ kinh doanh, công ty riêng hoặc người quản lý ký thay, ghi đúng bên đó và yêu cầu giấy tờ cho thấy người ký có quyền ký. Một hợp đồng ký với "quản lý" mà không có giấy uỷ quyền thì khi có chuyện, bạn không biết đòi ai.
Ghi số lượng và định dạng. Không viết "quảng bá sản phẩm cho shop". Viết "một video dọc dài từ 45 đến 90 giây, một bài ảnh gồm ít nhất ba ảnh, một lần nhắc trong phiên livestream thường lệ". Định dạng càng cụ thể thì càng ít tranh cãi lúc nghiệm thu.
Ghi nơi đăng. Kênh nào, tài khoản nào. Người sáng tạo có thể có ba bốn kênh trên nhiều nền tảng với lượng người xem rất khác nhau; nếu chỉ ghi "trên mạng xã hội", họ có quyền đăng lên kênh ít người xem nhất mà vẫn đúng hợp đồng.
Ghi lịch đăng. Một ngày cụ thể hoặc một khoảng ngày, kèm khung giờ nếu quan trọng với bạn, ví dụ phải đăng trước ngày mở bán ba ngày. Ghi luôn chuyện gì xảy ra khi phải dời lịch: báo trước bao lâu, dời tối đa mấy lần.
Ghi thời gian giữ bài. Bài phải để công khai ít nhất bao lâu. Nếu không ghi, người sáng tạo có thể ẩn bài sau vài ngày để dọn kênh, còn bạn thì tưởng bài vẫn ở đó.
Mười điều khoản và cách viết cho shop nhỏ
Bảng dưới gom mười điều khoản thường gặp nhất trong hợp đồng hợp tác giữa shop nhỏ và người sáng tạo. Cột thứ ba là câu hỏi mà điều khoản phải trả lời được; đọc lại bản nháp, câu nào chưa có câu trả lời thì điều khoản đó còn hở.
| Điều khoản | Nội dung chính | Câu hỏi phải trả lời được |
|---|---|---|
| 1. Các bên | Họ tên, giấy tờ, tư cách ký | Khi có chuyện thì đòi ai, liên lạc ở đâu? |
| 2. Phạm vi công việc | Số bài, định dạng, độ dài, nơi đăng | Làm đủ cái gì thì coi là xong việc? |
| 3. Lịch đăng và thời gian giữ bài | Ngày đăng, khung giờ, số ngày để công khai | Đăng lệch ngày hoặc ẩn bài sớm thì sao? |
| 4. Duyệt nội dung | Gửi kịch bản, bản nháp, số lần sửa | Shop được sửa mấy lần, sửa trong bao lâu? |
| 5. Công khai hợp tác | Cách ghi rõ nội dung có hợp tác, có trả phí | Người xem có biết đây là bài được trả tiền không? |
| 6. Thanh toán | Tổng tiền, đặt cọc, các mốc, chứng từ | Trả bao nhiêu, lúc nào, căn cứ vào đâu? |
| 7. Quyền dùng nội dung | Shop được dùng lại ở đâu, bao lâu, có cắt ghép không | Shop có được chạy quảng cáo bằng video này không? |
| 8. Độc quyền | Có nhận nhãn cạnh tranh không, trong bao lâu | Tuần sau có thấy người này quảng cáo cho đối thủ không? |
| 9. Huỷ và bồi thường | Ai được huỷ, báo trước bao lâu, hoàn tiền thế nào | Một bên bỏ ngang thì tiền đi đâu? |
| 10. Bảo mật và giải quyết bất đồng | Thông tin không được tiết lộ, cách thương lượng | Lộ giá, lộ sản phẩm mới thì sao; cãi nhau thì ngồi lại thế nào? |
Không phải hợp tác nào cũng cần cả mười điều đầy đủ. Một lần tặng sản phẩm để người sáng tạo dùng thử có thể chỉ cần điều 1, 2, 5 và 7. Nhưng hễ có tiền chuyển đi hoặc shop muốn dùng lại nội dung, đừng bỏ điều 6 và điều 7.
Thanh toán và nghiệm thu: lấy gì làm căn cứ
Cách trả tiền phổ biến với người sáng tạo nhỏ là đặt cọc một phần khi ký, phần còn lại trả sau khi bài đăng đúng hạn. Ví dụ giả định: tổng phí là một khoản X, cọc ba mươi phần trăm khi ký, bảy mươi phần trăm trả trong năm ngày làm việc sau khi bài lên và được giữ công khai đủ bảy ngày. Tỷ lệ cụ thể do hai bên thoả thuận; điều quan trọng là ghi rõ từng mốc gắn với việc gì.
Phần nghiệm thu nên ghi bằng chứng gì được coi là đủ: đường dẫn bài đăng, ảnh chụp màn hình có ngày giờ, và nếu hai bên đã hẹn trước, ảnh chụp số liệu bài sau một khoảng thời gian. Lưu ý rằng số người xem không nên là điều kiện trả tiền trừ khi bạn đã thoả thuận trả theo hiệu quả ngay từ đầu. Ép người sáng tạo bảo đảm một lượng xem cụ thể dễ đẩy họ sang dùng chiêu tăng số ảo, và đó là thứ bạn không muốn dính vào.
Về chứng từ, nếu người sáng tạo là cá nhân, hỏi trước họ có thể cung cấp giấy tờ gì để shop ghi nhận chi phí: hợp đồng, biên bản nghiệm thu, giấy biên nhận, hoặc hoá đơn nếu họ có hộ kinh doanh. Chuyện khấu trừ thuế thu nhập khi trả tiền cho cá nhân có quy định riêng, thay đổi theo thời kỳ; hãy hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán cho shop trước khi trả khoản đầu tiên, đừng đợi cuối năm mới gom.
Cuối cùng, ghi rõ tài khoản nhận tiền đứng tên ai. Chuyển cho người quản lý hay cho tài khoản người thân của người sáng tạo mà hợp đồng không ghi thì sau này rất khó chứng minh bạn đã trả.
Điều khoản về nội dung: duyệt, công khai và những điều không được nói
Phần nội dung là nơi shop và người sáng tạo dễ va nhau nhất, vì một bên muốn kiểm soát thông điệp, bên kia muốn giữ giọng của mình. Trong hợp đồng, bạn chỉ cần chốt khung; phần chi tiết để ở bản brief đính kèm. Những ý nên có:
- Shop gửi brief trước ngày quay, người sáng tạo gửi kịch bản ngắn hoặc dàn ý để shop xem. Ghi số ngày mỗi bên có để phản hồi.
- Số lần sửa bản nháp được tính trong phí, thường một đến hai lần. Sửa thêm thì tính thêm hoặc hai bên thoả thuận lại.
- Shop chỉ được yêu cầu sửa thông tin sai về sản phẩm và những điểm trái brief, không đòi đổi giọng nói, phong cách quay của người sáng tạo.
- Bài đăng phải ghi rõ đây là nội dung hợp tác hoặc có trả phí, theo cách nền tảng cho phép và theo pháp luật về quảng cáo hiện hành. Đây là nghĩa vụ chung của cả hai bên, không phải chuyện tuỳ chọn.
- Người sáng tạo không được nói công dụng mà sản phẩm không có, không được nói sản phẩm chữa bệnh, không so sánh hạ thấp đối thủ bằng tên. Shop cam kết các thông tin mình cung cấp là đúng và sản phẩm có đủ giấy tờ theo quy định.
- Người sáng tạo được quyền từ chối nói những câu họ không tin là thật sau khi đã dùng sản phẩm. Điều này nghe như bất lợi cho shop, nhưng thực ra nó giữ uy tín cho cả hai.
Ghi trong hợp đồng rằng shop cam kết sản phẩm có giấy tờ hợp lệ là một điểm nhiều chủ shop bỏ quên. Người sáng tạo cẩn thận sẽ hỏi câu này, và nếu bạn trả lời được ngay thì việc hợp tác suôn sẻ hơn hẳn.
Khi một bên không làm đúng: huỷ, phạt và bồi thường ở mức nguyên tắc
Điều khoản huỷ nên trả lời ba tình huống. Shop huỷ trước khi người sáng tạo bắt đầu làm: thường hoàn lại tiền cọc trừ một phần chi phí đã phát sinh nếu có. Shop huỷ sau khi người sáng tạo đã quay xong: thường trả phần công đã làm. Người sáng tạo bỏ ngang hoặc không đăng đúng hạn mà không có lý do chính đáng: hoàn lại toàn bộ tiền đã nhận và có thể chịu thêm một khoản phạt nếu hai bên đã thoả thuận.
Về mức phạt, pháp luật Việt Nam cho phép các bên tự thoả thuận phạt vi phạm, nhưng có thể giới hạn mức tối đa tuỳ loại hợp đồng. Vì vậy đừng chép một con số phạt thật lớn từ mẫu trên mạng rồi tưởng là đòi được. Một mức phạt hợp lý, dễ hiểu, cả hai bên thấy công bằng thì có tác dụng răn hơn một con số doạ dẫm mà người kia không bao giờ có khả năng trả.
Nên có thêm một câu cho trường hợp ngoài ý muốn: người sáng tạo ốm, kênh bị nền tảng khoá, sự kiện phải hoãn. Khi đó hai bên thoả thuận dời lịch hoặc huỷ không phạt, tiền đã trả được hoàn theo phần việc chưa làm. Chi tiết từng tình huống, kể cả khi người sáng tạo dính lùm xùm giữa chừng, có bài riêng trong danh mục này.
Soạn và ký một hợp đồng một trang trong một buổi
Với hợp tác nhỏ, bạn không cần thuê người soạn từ đầu. Quy trình dưới đây giúp có bản ký được trong vài giờ:
- Chép bảng mười điều khoản ở trên ra một tệp, điền trước những gì shop đã quyết: sản phẩm, ngày mở bán, ngân sách tối đa, nơi muốn dùng lại nội dung.
- Gửi bản nháp cho người sáng tạo kèm lời nhắn ngắn kiểu "shop gửi bản nháp để hai bên cùng xem, chỗ nào bạn thấy chưa hợp lý cứ sửa thẳng vào".
- Ngồi lại, gọi điện hoặc nhắn tin chốt những điểm người sáng tạo sửa. Ghi lại các thay đổi vào chính bản nháp, không để trong tin nhắn rời.
- Đọc lại lần cuối với một câu hỏi: nếu ba tháng nữa hai bên quên hết cuộc nói chuyện hôm nay, chỉ đọc tờ này có hiểu được không.
- Ký: bản giấy ký tay, chụp gửi nhau; hoặc ký điện tử nếu hai bên quen. Mỗi bên giữ một bản.
- Lưu cùng một chỗ: hợp đồng, brief, bản nháp đã duyệt, đường dẫn bài, chứng từ chuyển tiền. Đặt tên thư mục theo tên người sáng tạo và tháng hợp tác.
Nếu bạn dùng một chatbot để rà bản nháp, hãy xoá tên thật, số giấy tờ, số tài khoản trước khi dán vào. AI giúp phát hiện chỗ thiếu khá tốt, nhưng không thay được việc hai bên ngồi đọc với nhau và cũng không thay được ý kiến luật sư khi hợp tác có giá trị lớn.
Câu hỏi thường gặp
Hợp tác chỉ một bài với người sáng tạo nhỏ có cần hợp đồng không?
Nên có, dù chỉ là một trang. Bản ghi rõ số bài, ngày đăng, tiền trả và quyền dùng nội dung giúp tránh phần lớn hiểu lầm. Hợp tác càng nhỏ thì hợp đồng càng ngắn, nhưng đừng bỏ hẳn phần thanh toán và quyền dùng lại nội dung.
Có nên lấy hợp đồng mẫu trên mạng về dùng luôn không?
Mẫu trên mạng chỉ nên làm khung tham khảo. Nhiều mẫu viết cho công ty lớn, có điều khoản không hợp với shop nhỏ, hoặc ghi mức phạt không đòi được. Hãy đối chiếu với bảng mười điều khoản và sửa theo đúng việc của bạn.
Trả hết tiền trước cho người sáng tạo có được không?
Được nếu bạn đã quen và tin người đó, nhưng với lần hợp tác đầu tiên, cách an toàn hơn là đặt cọc một phần và trả phần còn lại sau khi bài đăng đúng hạn. Ghi rõ từng mốc và bằng chứng nghiệm thu trong hợp đồng.
Có nên ghi cam kết số lượt xem vào hợp đồng không?
Thường không nên, trừ khi hai bên đã chọn trả theo hiệu quả ngay từ đầu. Lượt xem phụ thuộc thuật toán nền tảng, người sáng tạo không kiểm soát hết. Ép cam kết số xem dễ đẩy người ta sang mua lượt xem ảo, làm hỏng cả số liệu của bạn.
Người quản lý ký thay người sáng tạo thì cần kiểm tra gì?
Yêu cầu giấy tờ cho thấy người quản lý có quyền ký thay, như giấy uỷ quyền hoặc hợp đồng quản lý có điều khoản đó. Ghi rõ tiền chuyển vào tài khoản của ai. Nếu không rõ, đề nghị chính người sáng tạo ký cùng.
Khi hai bên bất đồng về hợp đồng thì nên làm gì trước?
Mở hợp đồng và các tệp đính kèm ra đọc lại cùng nhau, ghi những điểm khác nhau, đề xuất cách xử lý bằng văn bản. Nếu thương lượng không xong và giá trị đáng kể, hãy hỏi luật sư, chẳng hạn trên AI Cố Vấn, trước khi làm bước tiếp theo.