Mỹ phẩm chỉ được quảng cáo khi đã được công bố hợp lệ, và lời quảng cáo phải nằm trong công dụng đã công bố: làm sạch, làm thơm, bảo vệ, giữ da, tóc, móng ở điều kiện tốt, thay đổi diện mạo. Mỹ phẩm không được nói như thuốc, nghĩa là không hứa điều trị, chữa khỏi hay tác động vào bệnh lý. Ranh giới này đơn giản trên giấy nhưng rất dễ vượt trong video review, nơi người ta quen nói "trị mụn", "hết nám", "đặc trị".
Mỹ phẩm và làm đẹp là ngành hàng mà shop nhỏ dùng KOC nhiều nhất. Bài này giúp bạn hiểu vì sao có ranh giới, soát giấy tờ trước khi hợp tác, nhận ra những câu nói vượt ranh, xử lý chuyện ảnh trước và sau, và hướng dẫn KOC review sao cho thuyết phục mà không biến kem dưỡng thành thuốc.
Mỹ phẩm và thuốc khác nhau ở đâu trong mắt pháp luật
Theo cách hiểu chung của pháp luật về mỹ phẩm, đây là sản phẩm tiếp xúc với bên ngoài cơ thể như da, tóc, móng, môi, hoặc răng và niêm mạc miệng, nhằm làm sạch, làm thơm, thay đổi diện mạo, bảo vệ hoặc giữ chúng ở điều kiện tốt. Thuốc thì dùng để phòng, chữa, chẩn đoán bệnh hoặc điều chỉnh chức năng sinh lý. Hai nhóm được quản lý theo hai cách rất khác nhau: thuốc phải qua quy trình cấp phép chặt chẽ, mỹ phẩm thì công bố và người đưa ra thị trường tự chịu trách nhiệm về an toàn.
Chính vì mỹ phẩm được đưa ra thị trường nhẹ nhàng hơn, nó không được phép mang lời hứa của thuốc. Khi một loại kem được quảng cáo là "điều trị mụn viêm" hay "chữa nám", người mua đang được hứa một công dụng mà sản phẩm chưa từng phải chứng minh theo chuẩn của thuốc. Đó là lý do lời nói về điều trị trong quảng cáo mỹ phẩm bị coi là sai, dù sản phẩm có thể thật sự làm da đẹp hơn.
Với shop nhỏ, điều này có hệ quả thực tế: tên sản phẩm, mô tả trên trang bán, brief gửi KOC và lời KOC nói đều phải dùng ngôn ngữ của mỹ phẩm. Chỉ cần một chỗ ghi "đặc trị" là cả chuỗi nội dung có vấn đề.
Soát giấy tờ trước khi gửi hàng cho KOC
Những thứ dưới đây nên có trong thư mục sản phẩm trước khi bạn liên hệ người hợp tác:
- Phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm còn hiệu lực, đúng tên thương mại và đúng dạng sản phẩm đang bán.
- Nhãn sản phẩm đầy đủ, có nhãn phụ tiếng Việt với hàng nhập khẩu, có tên đơn vị chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường.
- Danh sách công dụng mà shop được phép nói, lấy từ hồ sơ công bố và nhãn, không lấy từ trang bán của người khác.
- Hoá đơn, chứng từ nguồn gốc của lô hàng shop đang bán.
- Kết quả thử nghiệm nếu muốn nói những điều cần chứng minh như "đã thử trên da nhạy cảm" hay "chỉ số chống nắng". Không có kết quả thì không nói.
- Hướng dẫn sử dụng, cảnh báo và đối tượng không nên dùng, để KOC nhắc lại đúng.
Tuỳ thời kỳ và tuỳ hình thức, quảng cáo mỹ phẩm có thể phải kèm thủ tục nộp hồ sơ nội dung quảng cáo với cơ quan quản lý. Quy định về điểm này từng thay đổi, nên khi chuẩn bị chiến dịch lớn, bạn nên hỏi cơ quan quản lý ngành y tế ở địa phương để biết yêu cầu hiện hành.
Từ ngữ an toàn và từ ngữ vượt ranh
Bảng dưới gợi ý cách chuyển những câu nói quen miệng trong giới review sang ngôn ngữ mỹ phẩm. Mọi câu ở cột phải vẫn phải khớp với công dụng đã công bố của từng sản phẩm.
| Câu quen miệng | Vấn đề | Hướng nói theo ngôn ngữ mỹ phẩm |
|---|---|---|
| "Trị mụn dứt điểm" | Lời điều trị, hứa kết quả tuyệt đối | "Làm sạch dầu thừa, giúp da trông thông thoáng hơn" nếu đúng với công dụng đã công bố |
| "Chữa nám, xoá tàn nhang" | Lời điều trị đối với tình trạng da | "Hỗ trợ làm đều màu da" nếu nằm trong công bố, kèm nhắc dùng chống nắng |
| "Tái tạo da, trẻ hoá tế bào" | Ngầm nói tác động sinh học vượt phạm vi mỹ phẩm | "Giúp da trông căng mịn hơn" hoặc mô tả cảm nhận khi dùng |
| "Kháng viêm, kháng khuẩn" | Thuật ngữ dược, gợi ý tác dụng điều trị | Mô tả thành phần theo nhãn, không gán tác dụng điều trị |
| "An toàn tuyệt đối cho mọi làn da" | Khẳng định tuyệt đối không có căn cứ | "Nên thử trên một vùng da nhỏ trước khi dùng" |
| "Trắng bật tông sau 7 ngày" | Hứa kết quả và thời gian cụ thể | Kể trải nghiệm cá nhân có điều kiện, không cam kết thời gian |
Câu ở cột phải nghe có vẻ yếu hơn, nhưng thực tế người xem mỹ phẩm ngày nay khá tinh, họ tin người nói chừng mực hơn người hứa hẹn. Một KOC nói "da mình đỡ bóng dầu hơn vào buổi chiều" thường thuyết phục hơn người nói "trị dầu dứt điểm".
Ảnh trước và sau: dùng thế nào cho trung thực
Ảnh so sánh trước và sau là công cụ quen thuộc của ngành làm đẹp, nhưng cũng là chỗ dễ sai nhất. Vấn đề nằm ở hai điểm. Thứ nhất, ảnh có thể bị chỉnh sửa, đổi ánh sáng, đổi góc chụp, dùng bộ lọc làm mịn, khiến khác biệt không đến từ sản phẩm. Thứ hai, ngay cả ảnh thật cũng có thể ngầm truyền tải lời hứa điều trị, ví dụ ảnh mụn viêm đỏ trước và da mịn sau, đặt cạnh tên sản phẩm.
Nếu shop và KOC muốn dùng ảnh so sánh, có vài nguyên tắc tối thiểu. Chụp trong cùng điều kiện ánh sáng, cùng góc, không dùng bộ lọc hay chỉnh sửa da. Ghi rõ khoảng thời gian, các sản phẩm khác đang dùng cùng lúc, và đây là trải nghiệm của một người, không đại diện cho mọi người. Không chọn ảnh mô tả bệnh lý rõ ràng như mụn viêm nặng, nám sâu, vết thương, vì điều đó biến lời giới thiệu thành lời hứa điều trị.
Cách an toàn hơn nhiều là thay ảnh trước sau bằng nội dung về trải nghiệm dùng: kết cấu, mùi, độ thấm, cảm giác sau khi thoa, cách sản phẩm hợp với thói quen chăm sóc da hằng ngày. Đây là loại thông tin người xem thật sự cần khi chọn mỹ phẩm, và nó không đòi hỏi bất kỳ lời hứa nào.
Những tình huống riêng của shop mỹ phẩm nhỏ
Mỹ phẩm tự làm, handmade. Dù làm thủ công tại nhà, sản phẩm bôi lên da vẫn là mỹ phẩm theo nghĩa pháp luật. Nếu chưa đáp ứng điều kiện sản xuất và chưa công bố, shop không nên nhờ KOC quảng bá. Lời "thiên nhiên, an toàn" không thay được hồ sơ.
Hàng xách tay. Không có nhãn phụ, không có đơn vị chịu trách nhiệm trong nước, không có phiếu công bố do shop đứng tên. KOC nhận quảng bá loại hàng này tự đặt mình vào thế khó khi có người dùng bị kích ứng.
Sản phẩm chiết, sang chai. Chiết từ chai lớn ra lọ nhỏ để bán thử là việc phổ biến, nhưng nó làm thay đổi bao bì và có thể ảnh hưởng chất lượng. Quảng bá sản phẩm chiết như hàng nguyên bản là gây hiểu lầm.
Liệu trình kết hợp ở spa. Khi mỹ phẩm được dùng trong dịch vụ ở spa, lời quảng cáo dịch vụ dễ trượt sang điều trị. Có bài riêng về quảng cáo dịch vụ thẩm mỹ và spa trong danh mục này.
Trả lời bình luận về kích ứng. Khi người xem báo bị đỏ, ngứa, rát, KOC và shop không nên tự kết luận "do da bạn đang đẩy mụn". Hãy khuyên ngừng dùng, gặp bác sĩ da liễu nếu cần, và ghi nhận phản ánh để báo cho đơn vị chịu trách nhiệm sản phẩm.
Không chỉ kem dưỡng: những sản phẩm hay trượt sang lời điều trị
Dầu gội, dầu xả. Các câu như "trị gàu tận gốc", "chấm dứt rụng tóc", "mọc tóc sau hai tuần" là lời điều trị. Theo ngôn ngữ mỹ phẩm, dầu gội làm sạch da đầu và tóc, giúp tóc trông dày, mượt hơn; mọi câu về rụng tóc do bệnh lý nên để bác sĩ nói.
Kem đánh răng, nước súc miệng. Nhóm này dễ dính lời "chữa ê buốt", "hết viêm lợi", "trị hôi miệng". Nếu người xem có triệu chứng kéo dài, lời khuyên đúng là gặp nha sĩ. Nội dung quảng bá nên dừng ở làm sạch, hơi thở thơm mát, cảm giác dễ chịu theo đúng công bố.
Kem chống nắng. Những con số về chỉ số chống nắng chỉ được nói khi có kết quả thử nghiệm làm căn cứ và khớp với nhãn. Câu "chống nắng cả ngày không cần thoa lại" là lời hứa sai về cách dùng, có thể khiến người xem bị cháy nắng.
Sản phẩm khử mùi cơ thể. Nói "trị hôi nách vĩnh viễn" là vừa hứa điều trị vừa khẳng định tuyệt đối. Ngôn ngữ phù hợp là giữ cơ thể thơm tho, giảm mùi trong một khoảng thời gian, đúng như sản phẩm công bố.
Sản phẩm cho vùng da nhạy cảm. Dung dịch vệ sinh, sản phẩm cho vùng kín là nhóm người bán rất hay dùng lời "chữa viêm", "hết nấm". Đây là bệnh lý cần thăm khám; mỹ phẩm chỉ được nói về làm sạch và giữ vệ sinh. KOC nhận quảng bá nhóm này nên đặc biệt cẩn thận với từng chữ.
Brief cho KOC mỹ phẩm: ba điều nên có
Điều thứ nhất là danh sách công dụng được phép nói, viết bằng ngôn ngữ mỹ phẩm, kèm vài câu ví dụ để KOC tham khảo giọng điệu. Đừng chỉ gửi phiếu công bố rồi để KOC tự đọc; người làm nội dung không phải ai cũng quen đọc hồ sơ.
Điều thứ hai là danh sách từ cấm kèm câu thay thế, giống bảng ở trên nhưng theo sản phẩm cụ thể của bạn. Nếu sản phẩm là sữa rửa mặt cho da dầu, hãy nói rõ không dùng chữ "trị mụn", "kháng khuẩn", "đặc trị", và gợi ý những câu dùng thay được. Danh sách càng cụ thể, bản nháp đầu càng ít phải sửa.
Điều thứ ba là yêu cầu về cách dùng an toàn: nhắc thử trên vùng da nhỏ, nhắc dùng chống nắng với sản phẩm có thành phần làm da nhạy cảm hơn với ánh nắng nếu nhãn có ghi, nhắc đối tượng không nên dùng. Những câu này không làm video kém hấp dẫn; chúng làm KOC trông có trách nhiệm hơn trong mắt người theo dõi. Cuối cùng, đừng quên phần ghi rõ nội dung hợp tác có trả phí, như mọi bài hợp tác khác.
Câu hỏi thường gặp
Sản phẩm ghi trên bao bì nước ngoài là "anti-acne" thì KOC có được nói là trị mụn không?
Chữ trên bao bì nước ngoài không quyết định cách quảng cáo tại Việt Nam. Lời quảng cáo phải theo công dụng đã công bố trong nước và theo ngôn ngữ mỹ phẩm. Nếu hồ sơ công bố không có công dụng đó thì không nói, và kể cả có, cũng không nên dùng lời điều trị.
KOC tự nhận mình là chuyên gia da liễu có được không?
Chỉ khi đó là sự thật và có chuyên môn tương ứng. Tự nhận là bác sĩ hay chuyên gia để tăng tin tưởng khi không phải là gây hiểu lầm. Ngay cả người có chuyên môn y khoa thật cũng cần cẩn trọng khi dùng danh nghĩa nghề nghiệp để quảng cáo cho sản phẩm thương mại.
Có được nói sản phẩm "an toàn cho bà bầu" không?
Chỉ nói khi có căn cứ rõ ràng từ hồ sơ sản phẩm và nhà sản xuất, và nên kèm lời nhắc hỏi bác sĩ. Đây là nhóm đối tượng cần thận trọng, một lời khẳng định sai có thể gây hậu quả. Nếu không chắc, đừng đưa câu này vào nội dung.
Shop có thể dùng lại video review cũ của KOC để chạy quảng cáo không?
Về quyền sử dụng nội dung cần xem lại thoả thuận với KOC. Về nội dung, trước khi chạy quảng cáo bạn phải soát lại toàn bộ lời nói trong video theo chuẩn hiện tại, vì khi đem chạy quảng cáo, shop là người chịu trách nhiệm chính với những gì video nói.
Video có bộ lọc làm đẹp có bị coi là gây hiểu lầm không?
Nếu bộ lọc làm thay đổi đúng phần mà sản phẩm được quảng cáo, như làn da khi review kem dưỡng hay đôi môi khi review son, thì người xem sẽ thấy một kết quả không thật. Khi review mỹ phẩm, tốt nhất là tắt các bộ lọc tác động vào da và màu sắc.
Người xem bị kích ứng sau khi mua theo giới thiệu của KOC thì ai chịu trách nhiệm?
Trách nhiệm phụ thuộc vào nhiều yếu tố: sản phẩm có hợp lệ không, lời quảng cáo có đúng không, người dùng có dùng đúng hướng dẫn không. Trước mắt hãy khuyên người dùng ngừng sản phẩm và gặp bác sĩ, rồi ghi nhận đầy đủ. Vụ việc cụ thể nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.