Thương lượng với KOC hiệu quả nhất khi bạn đổi phạm vi việc để đổi giá, chứ không xin bớt cho cùng một khối lượng việc: bỏ bớt quyền dùng lại, nới lịch đăng, giảm số lần sửa, cam kết hợp tác nhiều đợt, thanh toán nhanh. Người sáng tạo có thể giảm giá khi bạn bớt cho họ một phần công hay một phần ràng buộc; họ hiếm khi giảm chỉ vì shop nói "shop nhỏ, chị giúp với".
Bài này dành cho chủ shop chưa quen đàm phán, ngại trả giá vì sợ mất lòng, hoặc ngược lại hay trả giá theo thói quen đi chợ. Nội dung gồm việc cần chuẩn bị, những thứ có thể đưa ra thay tiền, một kịch bản nhắn tin từng bước với câu mẫu xưng "shop" và "bên em", những câu nên tránh và cách chốt lại cho rõ.
Chuẩn bị trước khi nhắn câu trả giá đầu tiên
Phần lớn cuộc thương lượng thắng thua ở bước chuẩn bị. Trước khi trả lời một báo giá, hãy có sẵn mấy thứ sau trong đầu, hoặc tốt hơn là trên giấy:
- Con số trần cho người này, tính từ ngân sách đợt và mục tiêu của bài, không phải từ con số người ta vừa báo.
- Mục tiêu duy nhất của bài: để người trong vùng biết tới, để ra đơn sản phẩm cụ thể, hay để có video dùng lại. Mục tiêu khác nhau thì thứ có thể bỏ khác nhau.
- Danh sách những gì có thể bỏ: quyền dùng lại, độc quyền, đăng thêm tin ngắn, ngày đăng cố định, lần sửa thứ hai.
- Danh sách những gì có thể thêm mà không tốn tiền mặt: hàng tặng thêm, hợp tác dài hơn, thanh toán ngay khi đăng.
- Một hai người thay thế đã hỏi giá, để bạn không thương lượng trong thế phải có bằng được người này.
- Báo giá đã được tách dòng: nếu người đó chỉ gửi một con số tổng, hỏi lại từng phần trước khi bàn giá.
Có đủ sáu thứ này, bạn không cần giỏi ăn nói. Cuộc thương lượng trở thành việc ghép những gì bạn cần với những gì người kia sẵn lòng bỏ.
Đổi phạm vi việc, đừng ép giá cho cùng một việc
Khi shop nói "giá này cao quá, chị bớt được không" mà không đổi gì, người sáng tạo chỉ có hai lựa chọn: tự hạ giá trị công của mình, hoặc từ chối. Người làm nghề lâu thường chọn từ chối, hoặc nhận nhưng làm vừa đủ. Người mới có thể nhận, nhưng sẽ nhớ shop là nơi trả giá như mua rau, và lần sau báo cao hơn để chừa chỗ.
Cách tốt hơn là đề nghị đổi: "Nếu bên em không cần dùng lại video để chạy quảng cáo, chỉ cần chị đăng trên kênh của chị, thì chi phí còn bao nhiêu ạ?" Câu hỏi này cho người kia một lý do chính đáng để giảm, giữ thể diện cho cả hai bên, và thường mang về con số thấp hơn thật, vì bạn vừa bỏ đi một phần họ đã tính tiền.
Nguyên tắc đối xứng cũng đúng chiều ngược lại: nếu bạn muốn thêm một yêu cầu, như đăng đúng giờ cao điểm hay thêm một tin nhắc sau ba ngày, hãy sẵn sàng trả thêm hoặc bỏ một yêu cầu khác. Thương lượng công bằng làm cho mối hợp tác kéo dài, và với shop nhỏ, một người sáng tạo hợp làm cùng nhiều đợt đáng giá hơn nhiều lần ép được một mức giá thấp.
Những thứ shop có thể đưa ra thay cho tiền
Lịch đăng linh hoạt. Cho người sáng tạo chọn ngày đăng trong một khoảng hai tuần giúp họ sắp xếp với các hợp tác khác; nhiều người sẵn lòng giảm vì điều này.
Bỏ yêu cầu độc quyền. Nếu sản phẩm của bạn không cạnh tranh trực tiếp với ai trên kênh đó, đừng đòi độc quyền. Bỏ đi là bớt một khoản tiền đáng kể.
Ít vòng duyệt. Duyệt kịch bản một lần, góp ý bản dựng một lần. Ít vòng duyệt nghĩa là ít công, và người sáng tạo được làm theo giọng của mình.
Cam kết nhiều đợt. Đề nghị hợp tác ba đợt trong vài tháng nếu đợt đầu đạt các điều kiện rõ ràng. Lịch chắc chắn có giá trị với người làm nghề tự do.
Thanh toán nhanh và đúng hẹn. Nhiều người sáng tạo từng bị nợ phí kéo dài. Cam kết chuyển khoản trong một hai ngày sau khi đăng là một điều kiện tốt mà shop nhỏ làm được.
Sản phẩm cho khán giả. Thêm vài phần quà để người sáng tạo tặng khán giả làm nội dung sinh động hơn, có lợi cho cả bài đăng lẫn shop.
Ghi nhận công khai. Chia sẻ lại bài trên trang shop, nhắc tên kênh của họ một cách tôn trọng. Với người sáng tạo nhỏ, đây cũng là một phần giá trị.
Kịch bản nhắn tin từ hỏi giá đến chốt
Dưới đây là một mạch tin nhắn mẫu cho một shop đồ thủ công ở Lâm Đồng thương lượng với một người sáng tạo nhỏ. Câu mẫu chỉ để tham khảo cách nói; hãy viết lại bằng giọng của bạn.
- Hỏi giá có đủ thông tin: "Chào chị, bên em là shop đồ len thủ công ở Lâm Đồng. Bên em muốn mời chị làm một video ngắn giới thiệu túi len mới, đăng trên kênh của chị trong tháng này. Chị cho bên em xin báo giá và những gì đã gồm trong giá ạ."
- Nhận báo giá và cảm ơn trước khi bàn: "Bên em cảm ơn chị đã gửi chi tiết. Bên em xin một hai ngày để xem lại ngân sách rồi trả lời chị."
- Hỏi tách dòng nếu chưa rõ: "Trong giá này có gồm quyền bên em dùng lại video trên trang shop không ạ, và có gồm mấy lần chỉnh sửa?"
- Đề nghị đổi phạm vi: "Ngân sách đợt này của bên em hơi thấp hơn mức chị báo. Nếu bên em không cần dùng lại video và chị được chọn ngày đăng trong nửa cuối tháng, chị xem mức phí có điều chỉnh được không?"
- Nếu cần, nêu thẳng con số trần một lần: "Mức bên em làm được cho đợt này là X đơn vị. Nếu chị thấy chưa phù hợp thì bên em hiểu, mong có dịp hợp tác lần sau."
- Khi đồng ý, chốt bằng một tin tóm tắt đủ ý như phần cuối bài, và hỏi người sáng tạo xác nhận lại.
Để ý rằng không có câu nào chê giá, không so với người khác, không nhắc "shop nhỏ nên chị thông cảm". Lịch sự không làm bạn trả nhiều hơn; nó làm người kia muốn tìm cách đồng ý.
Câu nên tránh và cách nói thay
Một số câu chủ shop hay dùng theo thói quen, nhưng đọc từ phía người sáng tạo lại thành thiếu tôn trọng. Bảng dưới gom những câu hay gặp nhất:
| Câu hay gặp | Vì sao làm hỏng cuộc trao đổi | Nói thế nào thay |
|---|---|---|
| "Bên khác báo rẻ hơn nhiều" | Biến cuộc trao đổi thành đấu giá, người kia dễ đáp "vậy shop chọn bên đó" | "Ngân sách bên em cho đợt này là X, chị xem có cách nào cùng làm được không" |
| "Chị làm giúp shop nhỏ với" | Đặt người kia vào thế làm từ thiện cho công việc của họ | "Bên em có thể bỏ phần dùng lại video để giảm chi phí không ạ" |
| "Đăng xong thấy hiệu quả bên em trả" | Đẩy hết rủi ro sang người sáng tạo mà không thoả thuận trước | Đề nghị phí cố định thấp cộng hoa hồng có cách đếm đơn rõ |
| "Video thôi mà, quay điện thoại cũng được" | Coi nhẹ công sức, người làm nghề phật lòng ngay | Hỏi định dạng nào vừa ngân sách mà người đó vẫn thấy ổn |
| "Chị tính rẻ thì lần sau shop thuê nhiều" | Lời hứa mơ hồ không ai tin | Đề nghị gói nhiều đợt có điều kiện ghi rõ |
Nguyên tắc chung: nói về nhu cầu và giới hạn của shop, không nói về giá trị công việc của người kia.
Khi người sáng tạo không giảm
Có những người giữ giá cố định cho mọi nhãn hàng và nói rõ như vậy. Đó là quyền của họ, và thường là dấu hiệu của người làm nghề nghiêm túc. Lúc này bạn còn ba lựa chọn: chấp nhận mức giá nếu vẫn dưới trần và người đó thật sự hợp; giảm yêu cầu xuống một định dạng nhỏ hơn mà họ có giá thấp hơn; hoặc cảm ơn và dừng.
Nếu dừng, dừng cho đẹp. Một tin ngắn như "Bên em cảm ơn chị đã dành thời gian, đợt này ngân sách chưa phù hợp, bên em sẽ liên hệ lại khi có kế hoạch lớn hơn" giữ cửa mở cho lần sau. Giới người sáng tạo trong một ngành ở một vùng thường quen nhau; cách bạn từ chối một người sẽ đến tai những người khác.
Đừng quay lại sau vài ngày với cùng đề nghị cũ, cũng đừng nhắn liên tục để "dỗ" giảm giá. Nếu muốn thử lại, hãy mang theo một điều kiện mới: ngân sách khác, sản phẩm khác, hoặc phạm vi việc khác.
Chốt lại bằng một tin tóm tắt
Sau khi hai bên đồng ý, nhiều shop dừng ở câu "ok chị, vậy làm nhé". Tranh cãi thường bắt đầu từ chính chỗ đó. Gửi một tin tóm tắt đủ các ý sau và xin người sáng tạo xác nhận:
- Sản phẩm, số lượng và định dạng nội dung, nền tảng đăng.
- Khoảng thời gian đăng và thời gian giữ bài trên kênh.
- Số lần duyệt và chỉnh sửa đã gồm.
- Có hay không quyền dùng lại, độc quyền.
- Tổng phí, đã gồm thuế hay chưa, cách và mốc thanh toán.
- Mã giảm giá hoặc đường dẫn riêng sẽ gắn, và việc ghi rõ nội dung hợp tác.
- Người liên hệ của mỗi bên và cách báo khi có thay đổi lịch.
Tin tóm tắt nên viết thành từng dòng ngắn, không gộp thành một đoạn dài, để người sáng tạo trả lời "đúng rồi" hoặc sửa từng dòng. Nếu họ sửa, gửi lại bản cuối cho cả hai cùng giữ.
Với hợp tác giá trị lớn, tin tóm tắt này nên được chuyển thành hợp đồng; các điều khoản cần có được bàn ở danh mục hợp đồng và quyền nội dung của trang.
Câu hỏi thường gặp
Trả giá KOC có bị coi là thiếu chuyên nghiệp không?
Không, nếu bạn đổi phạm vi việc hoặc nêu rõ ngân sách. Người làm nghề quen với việc thương lượng. Điều bị coi là thiếu chuyên nghiệp là chê giá, so sánh khiếm nhã với người khác, hoặc đòi bớt mà không đổi gì.
Có nên nói thẳng ngân sách ngay từ đầu không?
Với hợp tác nhỏ, nói khoảng ngân sách sớm giúp tiết kiệm thời gian cho cả hai: người sáng tạo đề xuất định dạng vừa túi tiền thay vì báo gói cao nhất. Bạn không cần nói con số trần chính xác, chỉ cần một khoảng.
Người sáng tạo báo giá qua đơn vị quản lý thì thương lượng thế nào?
Cách làm tương tự, chỉ là bạn nói chuyện với người quản lý. Hỏi tách dòng, đề nghị đổi phạm vi, và hỏi rõ phần nào là phí của người sáng tạo, phần nào là phí quản lý. Giữ mọi thoả thuận bằng tin nhắn hoặc thư.
Thương lượng qua tin nhắn hay gọi điện tốt hơn?
Tin nhắn giúp cả hai có thời gian suy nghĩ và để lại bằng chứng những gì đã thống nhất. Gọi điện nhanh hơn khi có nhiều chi tiết, nhưng sau cuộc gọi nên gửi tin tóm tắt lại để hai bên cùng xác nhận.
Có nên đề nghị trả thấp hơn rồi hứa thưởng nếu bán tốt không?
Có thể, nếu phần thưởng có điều kiện rõ ràng và cách đếm đơn mà người sáng tạo tự kiểm được. Lời hứa thưởng mơ hồ như "bán tốt bên em thưởng thêm" thường không được tin và dễ gây tranh cãi sau đợt.
Bao lâu thì nên trả lời sau khi nhận báo giá?
Trong vài ngày là lịch sự. Nếu cần lâu hơn để cân ngân sách, hãy báo trước. Im lặng rồi một tuần sau quay lại đòi giảm làm người sáng tạo khó giữ lịch cho bạn, và có thể họ đã nhận việc khác vào khoảng thời gian đó.