Duyệt kịch bản trước khi quay là bước rẻ nhất để sửa sai trong cả quá trình hợp tác: sửa một dòng chữ mất vài phút, quay lại một video mất cả buổi. Khi duyệt, shop chỉ cần kiểm bốn thứ: nội dung có hướng tới đúng mục tiêu không, thông tin bắt buộc có đúng không, có câu nào đụng điều cấm không, và có cảnh nào khó làm hoặc không thực tế không. Những thứ còn lại thuộc phần sáng tạo của người làm.
Không phải người sáng tạo nào cũng viết kịch bản đầy đủ. Nhiều người nhỏ chỉ gửi vài dòng ý tưởng hoặc dàn ý cảnh quay. Bài này áp cho cả hai trường hợp, giúp bạn đọc nhanh, góp ý đúng chỗ, và biết khi nào nên dừng lại không góp thêm. Phần kịch bản livestream bán hàng có đặc thù riêng, không bàn ở đây.
Vì sao nên duyệt ở bước kịch bản thay vì chờ video
Nhiều shop bỏ bước này, chờ video quay xong mới xem. Lý do thường là ngại làm phiền người sáng tạo, hoặc nghĩ người ta đã đọc brief thì cứ để họ làm. Vấn đề là khi video đã quay, mọi góp ý lớn đều đồng nghĩa với quay lại, và cả hai bên đều không muốn. Shop thì ngại đòi, người sáng tạo thì ngại làm lại, kết quả là những lỗi đáng sửa bị bỏ qua cho xong.
Ở bước kịch bản, sửa gần như không mất gì. Đổi góc kể, bỏ một câu nói quá, thêm thông tin ưu đãi bị thiếu đều chỉ là sửa vài dòng. Người sáng tạo cũng thoải mái nghe góp ý hơn vì chưa bỏ công quay dựng. Đây là thời điểm hai bên dễ đồng thuận nhất.
Duyệt kịch bản còn giúp phát hiện những hiểu lầm về brief từ sớm. Nếu ý tưởng gửi về đi sai mục tiêu, có thể brief viết chưa rõ, và shop cần sửa brief cho những người khác trong cùng đợt. Phát hiện ở người đầu tiên tốt hơn phát hiện khi đã có năm video lệch giống nhau.
Cuối cùng, bước duyệt kịch bản tạo ra một mốc mà cả hai bên đã đồng ý. Khi video về, shop đối chiếu với kịch bản đã duyệt, và người sáng tạo có căn cứ để từ chối những yêu cầu mới phát sinh ngoài những gì đã thống nhất. Mốc này bảo vệ cả hai, nhất là khi trong shop có nhiều người cùng có ý kiến về nội dung.
Đọc kịch bản theo bốn câu hỏi
Khi nhận kịch bản hoặc dàn ý, đọc một lượt và chỉ trả lời bốn câu này. Mỗi câu ứng với một loại góp ý rõ ràng:
- Có đúng mục tiêu không? Nếu mục tiêu là để người xem ghé tiệm, kịch bản có chỗ nào cho họ biết tiệm ở đâu, mở lúc nào không. Nếu mục tiêu là dùng mã, mã có xuất hiện ở chỗ người xem nhìn thấy không.
- Thông tin bắt buộc có đúng không? Giá ưu đãi, thời hạn, điều kiện áp dụng, tên sản phẩm. Đây là chỗ sai một chữ là thành khiếu nại.
- Có câu hay cảnh nào đụng điều cấm không? Công dụng không có căn cứ, cam kết kết quả, so sánh hạ thấp, cảnh trước và sau gây hiểu nhầm, thiếu ghi rõ có hợp tác.
- Có cảnh nào không thực tế không? Cảnh cần sản phẩm shop không có, cảnh quay ở nơi không được phép quay, cảnh có trẻ nhỏ hay người khác chưa đồng ý xuất hiện, cảnh dùng sản phẩm sai cách.
Nếu cả bốn câu đều ổn, kịch bản đạt, kể cả khi bạn không thích cách mở đầu hay câu đùa nào đó. Nếu muốn góp ý thêm về phong cách, ghi rõ đó là gợi ý không bắt buộc. Tách bạch như vậy giúp người sáng tạo biết chỗ nào phải sửa, chỗ nào được giữ ý mình.
Phân loại góp ý: bắt buộc hay gợi ý
Một bảng phân loại đơn giản giúp shop tự kiểm góp ý của mình trước khi gửi. Các ví dụ là giả định.
| Loại góp ý | Ví dụ | Người sáng tạo có quyền không theo? |
|---|---|---|
| Sai thông tin | Ghi ưu đãi đến cuối tháng, thực tế hết vào ngày rằm | Không, phải sửa |
| Đụng điều cấm | Câu “ăn xong khỏi lo đường huyết” | Không, phải sửa |
| Thiếu ghi rõ hợp tác | Không có câu nào cho thấy đây là nội dung hợp tác | Không, phải thêm |
| Lệch mục tiêu | Video kể chuyện quán nhưng không nói quán ở đâu | Nên sửa, có thể bàn cách |
| Phong cách | Shop thích mở đầu bằng cảnh món ăn hơn cảnh người | Có, chỉ là gợi ý |
| Sở thích cá nhân | Shop không thích bản nhạc nền đó | Có, trừ khi có lý do thương hiệu rõ |
Ba dòng đầu là góp ý bảo vệ sự thật và trách nhiệm, không thương lượng. Dòng thứ tư liên quan tới lý do hợp tác, nên bàn để tìm cách sửa hợp với cả hai. Hai dòng cuối là chỗ shop nên kiềm chế nhất. Một bản góp ý toàn dòng loại cuối khiến người sáng tạo thấy không được tin, và thường dẫn tới nội dung gượng.
Đọc dàn ý vài dòng như thế nào
Người sáng tạo nhỏ hay gửi ý tưởng dạng rất ngắn: “Mở đầu cảnh mình dậy muộn, vội ra khỏi nhà, ghé tiệm mua bánh, cắn thử trên xe, đến văn phòng kể với đồng nghiệp.” Dàn ý như vậy không có câu thoại, nhưng đủ để duyệt mục tiêu và tính thực tế. Bạn biết video có xuất hiện tiệm, có cảnh dùng sản phẩm, và câu chuyện gần với khách mục tiêu.
Với dàn ý ngắn, phần cần hỏi thêm là những chỗ dễ nói sai. Có thể nhắn: “Lúc kể với đồng nghiệp, bạn định nói gì về bánh, bên em xem trước phần đó thôi nhé.” Shop chỉ cần xem trước đúng đoạn có nhận xét về sản phẩm, không cần đòi viết cả kịch bản.
Cũng nên hỏi người sáng tạo định đặt thông tin bắt buộc ở đâu: nói trong video, chữ trên màn hình hay chú thích. Thông tin ưu đãi đặt ở chú thích thường bị bỏ qua, nên nếu ưu đãi là mục tiêu chính, đề nghị nói hoặc hiện chữ ngay trong video. Câu ghi rõ có hợp tác cũng cần đặt ở chỗ người xem thấy từ đầu, theo quy định của nền tảng và pháp luật về quảng cáo hiện hành.
Ví dụ giả định: một dàn ý và bản góp ý của shop
Một tiệm gội đầu dưỡng sinh nhỏ ở Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, hợp tác với một người sáng tạo chuyên làm nội dung đi trải nghiệm dịch vụ quanh thành phố. Mục tiêu trong brief là để người xem đặt lịch thử trong tháng khai trương. Người sáng tạo gửi dàn ý: mở đầu bằng cảnh đi làm về mệt, đến tiệm, quay quy trình gội, kết bằng câu “gội xong hết đau đầu kinh niên luôn, ai mất ngủ nên thử”, cuối video đọc ưu đãi giảm giá cho khách đặt trong tuần đầu.
Đọc theo bốn câu hỏi, shop thấy dàn ý đúng mục tiêu và có cảnh thực tế. Có hai vấn đề: câu kết ngụ ý chữa đau đầu và mất ngủ, thuộc loại công dụng không được nói; và ưu đãi trong brief áp dụng cả tháng khai trương chứ không chỉ tuần đầu. Ngoài ra shop hơi thích mở đầu bằng cảnh không gian tiệm hơn, nhưng đó chỉ là sở thích.
Bản góp ý gửi lại có thể viết như sau: “Bên em rất thích ý mở đầu cảnh đi làm về mệt, gần với khách của tiệm lắm. Có hai chỗ cần sửa: câu kết đang ngụ ý chữa đau đầu và mất ngủ, tiệm không được nói vậy, bạn nói cảm giác của mình sau buổi gội thì được nhé; ưu đãi áp dụng cả tháng khai trương chứ không chỉ tuần đầu. Một gợi ý không bắt buộc: nếu được thì cho vài giây không gian tiệm ở đầu, còn không thì giữ như bạn định cũng được.” Ba câu, đủ ý, người nhận biết ngay việc phải làm.
Bốn lỗi hay gặp khi shop duyệt kịch bản
Viết lại thay người sáng tạo. Nhận dàn ý rồi gửi lại một kịch bản mới do shop viết là cách nhanh nhất để làm mất người hợp tác giỏi. Góp ý từng điểm, để họ tự sửa bằng giọng mình.
Góp ý mơ hồ. “Chưa ổn lắm”, “làm sao cho cuốn hơn” không giúp gì. Mỗi góp ý cần chỉ rõ chỗ nào, vì sao, và nếu là góp ý bắt buộc thì cần đạt được điều gì. Ví dụ: “Câu thứ ba ngụ ý chữa bệnh, cần bỏ; nếu muốn nói cảm giác nhẹ bụng thì nói là cảm nhận của bạn.”
Duyệt quá lâu. Người sáng tạo có lịch làm việc với nhiều bên. Kịch bản nằm chờ năm ngày rồi mới có góp ý thì mốc đăng bị lùi, hoặc họ phải quay vội. Nên hứa thời gian phản hồi, thường trong một đến hai ngày làm việc.
Nhiều người cùng góp ý. Chủ shop, người nhà, nhân viên bán hàng mỗi người một ý, gửi rời rạc. Gom lại, thống nhất trong nội bộ, rồi gửi một bản góp ý duy nhất từ một người đầu mối.
Quy trình duyệt kịch bản gọn cho shop nhỏ
Cách làm này đủ cho hợp tác một đến vài người cùng lúc:
- Ghi trong brief rằng shop muốn xem ý tưởng hoặc kịch bản trước khi quay, kèm mốc gửi và thời gian shop phản hồi.
- Khi nhận, đọc một lượt theo bốn câu hỏi, đánh dấu chỗ cần góp ý.
- Phân loại góp ý thành bắt buộc và gợi ý, viết mỗi góp ý trong một hai câu kèm lý do.
- Gửi một bản góp ý duy nhất, mở đầu bằng điều shop thích ở ý tưởng đó.
- Nếu có góp ý bắt buộc, xem lại phần đã sửa; nếu chỉ có gợi ý, báo duyệt luôn và để người sáng tạo tự quyết.
- Lưu bản kịch bản đã duyệt cùng brief và tin nhắn, để khi duyệt video đối chiếu lại.
Mở đầu bản góp ý bằng điều mình thích không phải phép lịch sự cho có. Nó cho người sáng tạo biết phần nào nên giữ khi sửa, tránh chuyện sửa một chỗ lại làm mất cái hay ở chỗ khác.
Câu hỏi thường gặp
Người sáng tạo không muốn gửi kịch bản trước thì sao?
Một số người quen quay tự nhiên, không viết trước. Khi đó có thể đề nghị họ kể ý tưởng qua tin nhắn thoại hoặc một cuộc gọi ngắn, và hẹn xem trước video thô trước khi dựng. Mục đích là có một điểm kiểm sớm, không nhất thiết phải là văn bản.
Có cần duyệt cả chú thích đi kèm video không?
Nên duyệt, vì chú thích thường chứa thông tin ưu đãi, mã giảm giá và câu ghi rõ hợp tác. Sai ở chú thích cũng gây khiếu nại như sai trong video. Có thể duyệt chú thích cùng lúc với video ở bước sau.
Kịch bản ổn nhưng shop có ý tưởng hay hơn thì sao?
Có thể đề xuất, ghi rõ là gợi ý. Nếu người sáng tạo thích, họ sẽ dùng; nếu không, nên để họ làm theo ý mình. Ý tưởng hay của shop có thể để dành cho người sáng tạo khác hợp hơn với phong cách đó.
Duyệt kịch bản có làm người sáng tạo thấy bị kiểm soát không?
Nếu góp ý ngắn, có lý do và tập trung vào sự thật, phần lớn người làm nghề thấy đó là bình thường. Cảm giác bị kiểm soát thường đến từ góp ý về sở thích cá nhân và việc viết lại thay họ.
Kịch bản có cảnh quay trẻ nhỏ thì cần lưu ý gì?
Cần chắc chắn có sự đồng ý của cha mẹ, trẻ không bị đặt vào tình huống gây khó chịu hay nguy hiểm, và không lấy trẻ làm người nói về công dụng sản phẩm. Nếu không cần thiết cho nội dung, nên bỏ cảnh có trẻ.
Có nên đưa kịch bản cho nhà cung cấp hàng xem trước không?
Với nhóm hàng có điều kiện quảng cáo, nên đối chiếu với thông tin nhà cung cấp hoặc hồ sơ công bố để chắc phần công dụng nằm đúng phạm vi. Với hàng thông thường, shop tự duyệt là đủ.