Hợp tác đổi sản phẩm, tức shop gửi hàng thay cho tiền để người sáng tạo làm nội dung, hợp lý khi giá trị sản phẩm tương xứng với công làm bài, khi người đó thật sự cần và muốn dùng sản phẩm, và khi hai bên nói rõ từ đầu là có hay không có nghĩa vụ đăng bài. Thiếu một trong ba điều đó, cách hợp tác tưởng là rẻ này thường kết thúc bằng hàng gửi đi không thấy bài, hoặc một bài đăng gượng ép không ai tin.
Bài này dành cho chủ shop nhỏ muốn bắt đầu bằng hình thức đổi sản phẩm vì ngân sách còn mỏng: nên đề nghị với ai, viết tin nhắn thế nào để không bị coi là xin xỏ hay coi thường công người khác, và những điều phải thoả thuận dù không có đồng nào chuyển khoản.
Đổi sản phẩm không phải là "miễn phí"
Nhiều shop gọi đây là hợp tác miễn phí, và chính cách gọi đó làm hỏng cuộc trao đổi. Với người sáng tạo, một bài đăng có công nghĩ ý tưởng, quay, dựng, viết chú thích và một vị trí trên kênh mà họ có thể dành cho nhãn hàng trả tiền. Với shop, sản phẩm gửi đi có giá vốn, phí vận chuyển, và thường không thu hồi được. Cả hai bên đều bỏ ra thứ có giá trị; chỉ là thanh toán bằng hàng thay vì bằng tiền.
Hiểu như vậy thì cách nói cũng khác. Thay vì "bên em muốn nhờ chị review miễn phí", hãy nói "bên em muốn gửi chị bộ sản phẩm này để đổi lấy một video ngắn, chị xem có hợp không". Câu thứ hai thừa nhận công của người kia, đặt ra một trao đổi rõ ràng, và cho họ quyền từ chối mà không ngại.
Một điểm nữa: người sáng tạo phải khai thu nhập từ hàng hoá nhận được hay không, shop hạch toán hàng tặng ra sao, là chuyện của quy định thuế hiện hành và tuỳ từng trường hợp. Shop nên ghi lại hàng đã gửi, giá trị ước tính và hỏi kế toán, thay vì coi như không có gì xảy ra.
Khi nào đổi sản phẩm hợp lý, khi nào nên trả tiền
Đổi sản phẩm không hợp với mọi sản phẩm và mọi người. Bảng dưới gom những tình huống hay gặp để bạn tự đặt mình vào.
| Tình huống | Đổi sản phẩm | Nên trả tiền |
|---|---|---|
| Sản phẩm giá trị cao so với công làm một bài, như đồ gia dụng tốt, khoá học, gói dịch vụ | Hợp lý | Không cần nếu chỉ một bài |
| Sản phẩm giá trị thấp, như một gói bánh, một cây son | Chỉ hợp với người rất nhỏ, mới bắt đầu | Nên trả thêm hoặc gộp nhiều sản phẩm |
| Người sáng tạo sống bằng nghề, có lịch hợp tác đều | Ít khi nhận | Thường bắt buộc |
| Người là khách quen, đang dùng sản phẩm của shop | Rất hợp | Có thể thêm quà cảm ơn |
| Shop cần định dạng tốn công: video dài, quay tại cửa hàng, nhiều cảnh | Khó thoả thuận | Nên trả |
| Shop muốn dùng lại video chạy quảng cáo hoặc cần độc quyền | Không đủ bù | Phải trả phần quyền |
Quy tắc chung: giá trị bán lẻ của hàng gửi đi nên xấp xỉ hoặc cao hơn phần công làm nội dung mà người đó thường tính. Gửi một món nhỏ rồi đòi một video công phu là đề nghị khó nhận, và người làm nghề sẽ nhớ shop theo cách không hay.
Gửi tặng không ràng buộc khác với đổi sản phẩm lấy bài
Gửi tặng không ràng buộc. Shop gửi sản phẩm và nói rõ người nhận không có nghĩa vụ đăng gì. Nếu họ thích và tự đăng, đó là lời khen tự nhiên. Cách này hợp khi shop muốn sản phẩm được những người có gu thử, chấp nhận nhiều người sẽ không đăng.
Đổi sản phẩm lấy bài. Shop gửi sản phẩm với thoả thuận người nhận làm một số bài cụ thể. Đây là một hợp tác có điều kiện, chỉ thanh toán bằng hàng, nên cần đủ các điều khoản như hợp tác trả tiền: số bài, định dạng, thời hạn đăng.
Ranh giới phải nói ra từ đầu. Nhầm lẫn hay gặp nhất là shop nghĩ mình đang đổi, người nhận nghĩ mình được tặng. Câu trả lời cho câu hỏi "chị có cần đăng không" phải có trước khi gửi hàng, không phải sau khi hàng đã tới.
Minh bạch với khán giả trong cả hai trường hợp. Khi có thoả thuận đổi bài, nội dung đăng lên là nội dung hợp tác và nên được ghi rõ theo nguyên tắc minh bạch của pháp luật về quảng cáo hiện hành và quy định của nền tảng. Ngay cả hàng tặng không ràng buộc, nhiều người sáng tạo vẫn ghi "được shop gửi tặng" để giữ lòng tin, và shop nên ủng hộ điều đó.
Tính giá trị hàng đổi sao cho tương xứng với công làm bài
Khi đề nghị đổi sản phẩm, shop hay nghĩ theo giá vốn: bộ hàng này nhập chỉ mất vài đơn vị, gửi đi là đủ hào phóng. Người sáng tạo lại nhìn theo giá bán lẻ, vì đó là số tiền họ sẽ phải bỏ ra nếu tự mua. Hai cách nhìn lệch nhau nên đề nghị thường bị chê là ít. Trong tin nhắn, hãy nói theo giá bán lẻ của sản phẩm, và tự kiểm xem con số đó có xấp xỉ mức phí họ thường nhận cho cùng định dạng hay không.
Nếu một sản phẩm không đủ, có ba cách bù. Gộp vài sản phẩm thành một bộ dùng được cùng nhau, vừa tăng giá trị vừa cho người sáng tạo nhiều thứ để kể hơn. Thêm một khoản phí nhỏ bằng tiền cho phần công quay dựng, gọi là hợp tác kết hợp. Hoặc giảm yêu cầu: thay vì một video công phu, xin một bài ảnh kèm cảm nhận ngắn, hợp với giá trị món hàng.
Ví dụ giả định: một shop gốm ở Bắc Ninh muốn đổi một bộ chén giá bán lẻ 6 đơn vị lấy một video ngắn, trong khi người sáng tạo thường nhận 10 đơn vị cho định dạng đó. Shop đề nghị bộ chén cùng một khay gỗ đi kèm, tổng giá bán lẻ 9 đơn vị, và thêm 2 đơn vị tiền công. Đề nghị như vậy cho thấy shop đã tính, và người nhận dễ đồng ý hơn hẳn so với một câu "bên em gửi chị bộ chén nhé".
Cách nhắn đề nghị đổi sản phẩm cho đàng hoàng
Tin nhắn đầu tiên quyết định người kia có đọc tiếp hay không. Một tin tốt ngắn, cụ thể và cho người nhận đủ thông tin để trả lời có hay không. Có thể đi theo các bước sau:
- Mở đầu bằng việc cho thấy bạn đã xem kênh của họ thật, nhắc một nội dung cụ thể, không khen chung chung. Ví dụ: "Shop xem video chị dọn bếp nhà thuê tuần trước, thấy chị hay dùng đồ gỗ nên nhắn hỏi."
- Giới thiệu shop và sản phẩm trong một hai câu: bán gì, ở đâu, vì sao nghĩ sản phẩm hợp với khán giả của họ.
- Nói rõ đề nghị: gửi những sản phẩm nào, giá trị bán lẻ khoảng bao nhiêu, đổi lấy nội dung gì. Ví dụ: "Bên em muốn gửi chị bộ ba thớt và khay gỗ, đổi lấy một video ngắn chị tự quay theo cách của chị."
- Nói rõ những gì người đó được tự do: nhận xét thật, kể cả điểm chưa ưng; không bị bắt đọc kịch bản.
- Hỏi xem họ có nhận hợp tác đổi sản phẩm không, và nếu chỉ nhận có phí thì xin báo giá để shop cân nhắc. Câu này giữ thể diện cho cả hai.
- Cảm ơn và để lại cách liên hệ trong ứng dụng nhắn tin đang dùng. Nếu sau vài ngày không có phản hồi, có thể nhắn nhắc một lần, rồi dừng.
Đừng gửi hàng trước rồi mới nhắn "shop đã gửi chị rồi, chị đăng giúp nhé". Cách đó đặt người nhận vào thế khó và thường không ra bài, hoặc ra một bài làm cho có.
Những điều vẫn phải thoả thuận dù không trả tiền
Không có tiền không có nghĩa là không cần giấy tờ. Một tin nhắn xác nhận đủ các ý dưới đây là đủ cho hợp tác nhỏ, và giúp hai bên nhớ cùng một điều:
- Số lượng và loại nội dung: một video ngắn, hay một video và hai ảnh, đăng trên nền tảng nào.
- Khoảng thời gian đăng, ví dụ trong hai tuần kể từ ngày nhận hàng, để người sáng tạo có thời gian dùng thử thật.
- Người sáng tạo được nói thật trải nghiệm; shop không đòi xoá nhận xét chưa tốt nếu nhận xét đó đúng sự thật.
- Nội dung ghi rõ là hợp tác hoặc được gửi tặng theo cách nền tảng cho phép.
- Shop có được chia sẻ lại bài trên trang của shop không; nếu muốn chạy quảng cáo từ bài thì thoả thuận riêng.
- Hàng có cần gửi lại không, ai trả phí gửi lại.
- Nếu người nhận không thể đăng vì lý do riêng, xử lý thế nào: gửi lại hàng, hay coi như quà tặng.
Với sản phẩm cần cẩn thận về công dụng như mỹ phẩm, thực phẩm, đồ cho trẻ nhỏ, thêm một dòng về những điều không được nói. Lý do và ranh giới cụ thể có ở danh mục quảng cáo đúng luật của trang.
Khi người nhận hàng nhưng không đăng
Chuyện này xảy ra thường xuyên hơn shop nghĩ, và phần lớn không phải lừa đảo. Người sáng tạo có thể bận, dùng thử thấy không hợp nên ngại đăng, hoặc đơn giản là đã hiểu nhầm đây là quà tặng. Trước khi bực, hãy xem lại tin nhắn đã thống nhất: có ghi rõ nghĩa vụ đăng và thời hạn không.
Nếu có thoả thuận rõ, nhắn nhắc một lần, lịch sự, kèm câu hỏi mở: "Shop thấy đã quá hai tuần, chị dùng thử thấy sao, nếu chưa hợp thì cho shop biết để shop rút kinh nghiệm." Câu hỏi này thường mang về phản hồi thật về sản phẩm, có giá trị không kém một bài đăng. Nếu người đó im lặng hẳn, ghi lại và không hợp tác lần sau. Đừng đăng tin nhắn lên mạng để bêu riêu; một shop nhỏ được biết tới vì cách cư xử với người sáng tạo nhanh hơn shop tưởng.
Nếu chưa có thoả thuận rõ, coi đó là bài học về cách nhắn. Lần sau, xác nhận nghĩa vụ đăng trước khi gửi hàng, gửi cho ít người hơn nhưng chọn kỹ hơn. Với những trường hợp có dấu hiệu mạo danh người sáng tạo để xin hàng, xem bài về lừa đảo trong danh mục rủi ro và sự cố.
Câu hỏi thường gặp
Người sáng tạo nhỏ có nên nhận hợp tác đổi sản phẩm không?
Có thể nhận khi sản phẩm là thứ họ thật sự muốn dùng và giá trị tương xứng công làm bài. Nhận mọi món chỉ để có nội dung dễ làm kênh mất uy tín. Phía shop nên tôn trọng nếu họ từ chối hoặc đề nghị chuyển sang trả phí.
Gửi sản phẩm cho nhiều người cùng lúc có nên không?
Nên gửi cho số ít người đã chọn kỹ và đã xác nhận đồng ý, thay vì gửi rải cho nhiều người chưa trả lời. Gửi rải tốn hàng, tốn phí vận chuyển và tỷ lệ ra bài thấp, lại khó theo dõi ai đã đăng ai chưa.
Có được yêu cầu KOC chỉ nói điểm tốt của sản phẩm không?
Không nên. Người sáng tạo nói thật mới giữ được lòng tin của khán giả, và đó chính là lý do shop muốn hợp tác với họ. Shop có quyền đề nghị không nói sai công dụng, không nhắc thông tin chưa được phép, nhưng không nên bắt giấu trải nghiệm thật.
Đổi sản phẩm có cần hợp đồng không?
Hợp tác nhỏ có thể chỉ cần tin nhắn xác nhận đủ ý về số bài, thời hạn, quyền chia sẻ lại và việc gửi lại hàng. Hợp tác giá trị lớn hoặc có dùng lại nội dung để quảng cáo thì nên có văn bản rõ ràng hơn; các điều khoản nên có được bàn ở danh mục hợp đồng của trang.
Shop có được tự đăng lại video KOC làm cho mình không?
Chia sẻ lại bài gốc trên trang của shop thường được thoả thuận dễ, nhưng tải video về đăng như nội dung của shop hay chạy quảng cáo từ đó là chuyện khác và nên có thoả thuận riêng. Đừng tự làm khi chưa hỏi.