Không có cách trả nào tốt nhất cho mọi trường hợp: trả theo bài thì shop gánh rủi ro bài không ra đơn, trả hoa hồng thì người sáng tạo gánh rủi ro, còn kết hợp phí cố định thấp với hoa hồng là cách chia rủi ro mà nhiều shop nhỏ thấy dễ thoả thuận nhất. Chọn cách nào phụ thuộc vào mục tiêu của đợt hợp tác, biên lợi nhuận của sản phẩm và việc hai bên có đếm được đơn một cách minh bạch hay không.
Bài này đi qua từng cách trả, cách đặt tỷ lệ hoa hồng từ con số lãi của chính bạn, và cách đếm đơn để cuối kỳ không ai nghi ai. Hình thức đổi sản phẩm không trả tiền có bài riêng trong danh mục này. Mọi con số là ví dụ giả định.
Bốn cách trả thường gặp và ai gánh rủi ro
Bảng dưới đặt các cách trả cạnh nhau theo câu hỏi quan trọng nhất: nếu bài đăng không bán được gì, ai là người thiệt.
| Cách trả | Shop chịu rủi ro gì | Người sáng tạo chịu rủi ro gì | Hợp khi nào |
|---|---|---|---|
| Phí cố định theo bài | Trả đủ dù không ra đơn | Gần như không | Mục tiêu là được biết tới, sản phẩm khó đo đơn trực tiếp |
| Phí theo gói nhiều bài | Cam kết tiền cho cả gói | Cam kết lịch làm nhiều bài | Đã thử một bài thấy hợp, muốn khán giả thấy sản phẩm nhiều lần |
| Hoa hồng theo đơn | Chỉ trả khi có đơn, nhưng mất phần lãi chia ra | Làm công mà có thể không được gì | Sản phẩm bán trực tuyến, đếm đơn được rõ, người sáng tạo quen bán hàng |
| Phí cố định thấp cộng hoa hồng | Chịu một phần nhỏ | Chịu một phần, được thưởng khi bán tốt | Phần lớn hợp tác của shop nhỏ sau giai đoạn thử |
Đặt như vậy sẽ thấy vì sao thương lượng hay vướng: shop muốn trả hoa hồng để chắc ăn, còn người sáng tạo có kinh nghiệm muốn phí cố định vì họ không kiểm soát được giá bán, trang sản phẩm hay cách shop chăm sóc khách. Hiểu nỗi lo của bên kia là bước đầu để tìm ra mức chia hợp lý.
Trả theo bài: rõ ràng, nhưng shop gánh phần rủi ro
Trả theo bài là cách quen thuộc nhất: thống nhất số bài, định dạng, ngày đăng, trả một khoản cố định. Ưu điểm là đơn giản, không cần đếm đơn, không cần đối soát, người sáng tạo yên tâm làm nội dung theo giọng của họ. Với những mục tiêu không đo bằng đơn ngay, như cho người trong phường biết quán vừa mở hay để khách nhớ tên thương hiệu, đây thường là cách hợp lý duy nhất.
Nhược điểm là mọi rủi ro nằm phía shop. Nếu bài đăng vào lúc thuật toán không đẩy, nếu khán giả không phải khách của bạn, tiền vẫn mất. Vì vậy khi trả theo bài, shop nên bù rủi ro bằng cách khác: chọn người kỹ hơn, xem lượt xem trung bình các bài gần đây, thử một bài nhỏ trước khi ký nhiều bài, và thoả thuận rõ những điều có thể kiểm được như ngày giờ đăng, thời gian giữ bài, việc gắn mã giảm giá.
Một điểm hay bị bỏ qua: trả theo bài không có nghĩa là không đo. Shop vẫn nên gắn mã riêng hoặc đường dẫn riêng để biết bài đó mang về bao nhiêu, làm căn cứ cho lần sau. Chỉ là con số đó không quyết định số tiền trả lần này.
Trả theo gói: giá mỗi bài mềm hơn, đổi lại phải cam kết
Vì sao gói thường rẻ hơn tính lẻ. Người sáng tạo có lịch chắc chắn trong vài tuần, đỡ công tìm nhãn hàng, nên sẵn lòng giảm giá mỗi bài. Khán giả thấy sản phẩm nhiều lần cũng dễ tin hơn thấy một lần rồi thôi.
Rủi ro của gói. Shop cam kết trả cho cả gói trong khi chưa biết bài đầu có hợp không. Nếu người sáng tạo làm kém dần hoặc khán giả không phản hồi, khó rút ra giữa chừng nếu không thoả thuận trước.
Cách giảm rủi ro. Chia gói thành đợt, thanh toán theo từng mốc; thêm điều khoản cho phép dừng sau bài đầu tiên nếu bài không đạt các điều kiện đã ghi, như đăng trễ, sai thông tin sản phẩm, thiếu dòng ghi hợp tác.
Đừng mua gói khi chưa thử. Với người mới hợp tác lần đầu, một bài lẻ giá cao hơn một chút vẫn an toàn hơn một gói rẻ mà không biết kết quả. Gói hợp lý khi bạn đã thấy cách người đó làm việc.
Ghi rõ thứ gì nằm trong gói. Gói năm bài là năm video, hay ba video và hai ảnh, có tin ngắn trong ngày không, có buổi phát trực tiếp không. Gói mơ hồ là nguồn tranh cãi phổ biến nhất lúc cuối đợt.
Hoa hồng theo đơn: đặt tỷ lệ từ con số lãi của chính bạn
Nhiều shop chép tỷ lệ hoa hồng của shop khác hoặc của sàn mà không tính lại cho mình. Cách đúng là đi từ lãi của từng đơn. Ví dụ giả định dưới đây dùng đơn vị tiền chung chung:
- Lấy giá bán thực thu của một đơn sau khi trừ mã giảm giá dành cho khán giả của người sáng tạo. Giả sử 20 đơn vị.
- Trừ giá vốn hàng, phí sàn nếu bán qua sàn, phí đóng gói và phần vận chuyển shop chịu. Giả sử còn lại 8 đơn vị.
- Trừ phần dự phòng cho đơn hoàn, đơn huỷ, hàng lỗi phải đổi, theo kinh nghiệm của shop. Giả sử còn 7 đơn vị.
- Quyết định bạn muốn giữ lại tối thiểu bao nhiêu trên mỗi đơn từ nguồn này. Giả sử 3 đơn vị.
- Phần còn lại, khoảng 4 đơn vị, là mức trần có thể chia cho người sáng tạo, tức khoảng một phần năm giá thực thu. Tỷ lệ thực tế đặt dưới mức trần, chừa chỗ cho thưởng mốc.
- Kiểm lại với vài sản phẩm khác nhau: sản phẩm lãi mỏng có thể không trả hoa hồng nổi, khi đó nên chọn sản phẩm khác cho đợt hợp tác hoặc dùng phí cố định.
Tính như vậy, bạn trả lời được ngay khi người sáng tạo đề nghị tỷ lệ cao hơn: hoặc chấp nhận vì muốn có khách mới, hoặc nói rõ đây là mức trần của sản phẩm này. Đừng hứa tỷ lệ mà mình chỉ trả nổi khi bán ít.
Vì sao người có kinh nghiệm hay từ chối hoa hồng thuần
Chủ shop đôi khi thấy phật lòng khi đề nghị hoa hồng mà người sáng tạo trả lời "bên mình chỉ nhận phí cố định". Lý do thường rất thực tế. Người đó bỏ công quay, dựng, đăng, và đặt uy tín của mình lên sản phẩm; nhưng đơn có chốt được hay không còn phụ thuộc giá bán, hình ảnh trang sản phẩm, tốc độ trả lời tin nhắn, phí vận chuyển và đánh giá của khách cũ, những thứ hoàn toàn nằm trong tay shop.
Ngoài ra, họ không thấy được số đơn thật nếu shop tự đếm. Kể cả khi shop trung thực, cảm giác "không kiểm được" khiến nhiều người chỉ nhận hoa hồng khi đơn đi qua hệ thống tiếp thị liên kết của sàn hoặc của nền tảng, nơi cả hai bên cùng xem số. Người sáng tạo nhỏ, mới làm, thường dễ nhận hoa hồng hơn vì muốn có hợp tác và có sản phẩm để làm nội dung.
Nếu bạn muốn trả hoa hồng, hãy làm phần của mình cho tốt trước: trang sản phẩm rõ ràng, giá cạnh tranh, trả lời tin nhắn nhanh, có cách đếm đơn mà người sáng tạo tự xem được. Đề nghị hoa hồng khi trang bán hàng còn sơ sài là đẩy hết rủi ro sang người khác, và người làm nghề nhận ra ngay.
Phí cố định thấp cộng hoa hồng: cách chia rủi ro dễ thoả thuận
Cấu trúc. Một khoản cố định đủ bù công làm nội dung ở mức cơ bản, cộng hoa hồng trên mỗi đơn. Người sáng tạo không làm không công, shop không trả trọn mức phí cao khi chưa biết kết quả.
Thưởng mốc. Thay vì tăng tỷ lệ đều, có thể thêm một khoản thưởng khi đạt một số đơn nhất định trong kỳ. Thưởng mốc khuyến khích người sáng tạo đăng thêm tin nhắc, trả lời bình luận, ghim bài.
Giới hạn thời gian tính đơn. Ghi rõ đơn được tính hoa hồng trong bao lâu kể từ ngày đăng, vì bài cũ đôi khi vẫn ra đơn rải rác nhiều tháng sau. Thời hạn hợp lý giúp đối soát gọn.
Hợp với giai đoạn nào. Sau khi đã thử một hai bài trả theo bài, shop đã có số liệu sơ bộ để đặt phần cố định và phần hoa hồng sát thực tế, thay vì đoán.
Ví dụ giả định. Một tiệm bánh khô ở Huế trước đây trả người sáng tạo 10 đơn vị cho mỗi video. Lần này tiệm đề nghị 5 đơn vị cố định, cộng 2 đơn vị cho mỗi đơn giao thành công qua mã riêng trong ba mươi ngày, và thưởng thêm 5 đơn vị nếu vượt bốn mươi đơn. Bán ít thì tiệm trả thấp hơn trước; bán tốt thì người sáng tạo nhận nhiều hơn mức cũ, và tiệm vẫn vui vì đơn đã về.
Đếm đơn thế nào để cuối kỳ hai bên cùng tin
Mọi cách trả có dính tới đơn hàng chỉ chạy được khi việc đếm đơn minh bạch. Trước khi bắt đầu, thống nhất những điểm sau và ghi lại trong tin nhắn hoặc hợp đồng:
- Mỗi người sáng tạo một mã giảm giá riêng, hoặc một đường dẫn sản phẩm riêng, không dùng chung với người khác hay với quảng cáo của shop.
- Nếu bán qua sàn có chương trình tiếp thị liên kết, ưu tiên dùng hệ thống đó vì cả hai bên cùng xem được số liệu.
- Định nghĩa đơn được tính: đơn đã giao thành công và hết thời hạn đổi trả, không phải đơn vừa đặt.
- Cách xử lý đơn hoàn, đơn huỷ, đơn khách dùng mã nhưng mua qua tin nhắn trực tiếp với shop.
- Kỳ đối soát: cuối tuần, cuối tháng hay sau khi kết thúc đợt; ai gửi bảng số, bên kia có bao lâu để hỏi lại.
- Ngày thanh toán hoa hồng sau đối soát, và hình thức chuyển khoản để có chứng từ.
Đối soát rõ từ đầu thì lần hợp tác thứ hai dễ hơn nhiều. Nhiều mối hợp tác tốt kết thúc chỉ vì một bảng số gửi muộn và một câu hỏi không ai trả lời.
Câu hỏi thường gặp
Tỷ lệ hoa hồng cho KOC thường là bao nhiêu phần trăm?
Không có mức chung, vì tỷ lệ phụ thuộc biên lợi nhuận của từng ngành và từng sản phẩm. Cách an toàn là tính mức trần từ lãi mỗi đơn của chính shop như trong bài, rồi đặt tỷ lệ thấp hơn trần một chút để còn chỗ cho thưởng mốc và đơn hoàn.
Có nên trả hoa hồng cho đơn khách đặt qua tin nhắn chứ không qua mã?
Nên thoả thuận trước. Khách xem bài của người sáng tạo rồi nhắn thẳng shop là chuyện thường gặp. Có shop hỏi khách biết tới qua đâu và ghi lại, có shop trả một khoản cố định cao hơn để khỏi phải tranh cãi về những đơn khó xác định nguồn.
Người sáng tạo đòi trả trước toàn bộ phí gói thì xử lý sao?
Có thể đề nghị chia theo mốc: một phần khi ký, phần còn lại theo từng bài đã đăng đúng thoả thuận. Đây là đề nghị bình thường, không phải thiếu tin tưởng. Nếu người đó nhất định đòi trả trọn trước khi làm, hãy cân nhắc kỹ, nhất là khi chưa từng hợp tác.
Hoa hồng trả cho KOC cá nhân có cần chứng từ gì không?
Shop nên chuyển khoản, giữ thoả thuận và bảng đối soát làm căn cứ. Việc có phải khấu trừ thuế thu nhập trước khi trả, hay cần hoá đơn, tuỳ loại hình kinh doanh của shop và của người nhận theo quy định hiện hành; nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế quản lý.
Sản phẩm lãi mỏng có nên dùng hoa hồng không?
Thường không hợp, vì phần chia sẽ ăn hết lãi hoặc quá thấp để người sáng tạo quan tâm. Khi đó có thể chọn sản phẩm lãi tốt hơn làm sản phẩm chính trong đợt, để sản phẩm lãi mỏng đi kèm, hoặc trả phí cố định cho mục tiêu được biết tới.
Đổi từ trả theo bài sang hoa hồng giữa chừng có được không?
Được nếu hai bên đồng ý và ghi lại bằng thoả thuận mới, áp cho các bài sau. Không nên đổi cho bài đã đăng, vì người sáng tạo đã làm việc dựa trên điều kiện cũ. Đổi giữa chừng mà không nói rõ là cách nhanh nhất để mất một người hợp tác tốt.