Ngoài pháp luật, mỗi nền tảng mạng xã hội còn có chính sách riêng cho nội dung hợp tác thương hiệu: yêu cầu bật công cụ gắn nhãn trả phí, danh sách nhóm hàng bị cấm hoặc hạn chế, và quyền gỡ bài, giảm hiển thị, khoá tính năng khi vi phạm. Một bài đúng luật vẫn có thể bị gỡ vì sai chính sách nền tảng, và ngược lại, một bài được nền tảng cho hiển thị chưa chắc đã đúng luật.
Bài này giúp shop và KOC hiểu cách các nền tảng phổ biến như Facebook, Instagram, TikTok, YouTube nhìn nội dung hợp tác theo nguyên lý chung, những nhóm hàng thường bị hạn chế, vì sao bài bị gỡ và nên làm gì khi xảy ra. Tính năng và tên gọi từng công cụ thay đổi khá thường xuyên, nên trước mỗi chiến dịch bạn nên đọc lại trung tâm trợ giúp của nền tảng ở phiên bản hiện hành.
Hai lớp luật chồng lên nhau
Khi KOC đăng một bài hợp tác, bài đó cùng lúc chịu hai lớp quy tắc. Lớp thứ nhất là pháp luật Việt Nam về quảng cáo, về bảo vệ người tiêu dùng, về các nhóm hàng có điều kiện. Lớp thứ hai là chính sách của nền tảng, thứ mà người dùng đã đồng ý khi tạo tài khoản. Hai lớp này có nhiều điểm giống nhau, như đều yêu cầu minh bạch về việc được trả phí, đều hạn chế quảng cáo sản phẩm sức khoẻ, nhưng không trùng khít.
Điểm khác quan trọng nhất là cách thực thi. Pháp luật được thực thi bởi cơ quan nhà nước, thường sau khi có phản ánh hoặc kiểm tra. Chính sách nền tảng được thực thi bởi hệ thống tự động và đội kiểm duyệt của chính nền tảng, có thể diễn ra ngay khi đăng, và không cần giải thích chi tiết. Vì vậy với shop nhỏ, thứ gây phiền toái hằng ngày thường là chính sách nền tảng, còn thứ gây hậu quả lớn khi có chuyện là pháp luật.
Cách làm hợp lý là đáp ứng cả hai, lấy cái chặt hơn làm chuẩn trong từng điểm. Ví dụ nếu pháp luật yêu cầu ghi rõ nội dung có trả phí và nền tảng có công cụ gắn nhãn, hãy làm cả hai: câu chữ rõ trong nội dung và nhãn của nền tảng.
Công cụ gắn nhãn hợp tác: hiểu cho đúng
Nó là gì. Hầu hết các nền tảng lớn có một công cụ để người đăng khai báo nội dung có hợp tác thương mại. Khi bật, bài hiển thị một dòng nhãn kiểu "hợp tác có trả phí" kèm tên thương hiệu, và thương hiệu được gắn có thể xem số liệu của bài.
Ai phải bật. Thường là người đăng nội dung, tức KOC. Một số nền tảng cho phép thương hiệu được gắn duyệt hoặc gỡ việc gắn tên mình. Shop nên có tài khoản trang chính thức đủ điều kiện để được gắn tên.
Khi nào phải bật. Theo chính sách chung của các nền tảng, khi người đăng nhận tiền, hàng hoặc lợi ích khác để đăng nội dung. Từng nền tảng có định nghĩa riêng, hãy đọc phần chính sách nội dung có thương hiệu của nền tảng mình dùng.
Nó không thay được gì. Nhãn của nền tảng không thay cho câu chữ trong nội dung và không thay cho các câu khuyến cáo bắt buộc theo pháp luật. Trên một số thiết bị hoặc cách xem, nhãn hiện mờ hoặc nhỏ, người xem dễ bỏ qua.
Lợi ích phụ. Khi bài được gắn nhãn đúng, shop thường có thể dùng bài đó chạy quảng cáo trả phí từ chính tài khoản của KOC nếu được KOC cho phép. Đây là cách mà nhiều shop nhỏ tận dụng nội dung hợp tác hiệu quả hơn.
Nhóm hàng thường bị nền tảng cấm hoặc hạn chế
Danh sách cụ thể khác nhau giữa các nền tảng và thay đổi theo thời gian. Bảng dưới gom các nhóm thường gặp để shop biết mình có đang ở vùng cần đọc kỹ chính sách hay không.
| Nhóm | Mức thường gặp | Ghi chú cho shop nhỏ |
|---|---|---|
| Thuốc lá, thuốc lá điện tử | Thường bị cấm nội dung hợp tác | Pháp luật Việt Nam cũng có quy định rất chặt với nhóm này |
| Đồ uống có cồn | Hạn chế, giới hạn độ tuổi người xem, có nơi cấm theo quốc gia | Pháp luật cũng có điều kiện riêng; nên hỏi kỹ trước khi nhận |
| Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, sản phẩm giảm cân | Hạn chế, cấm hình ảnh trước sau và lời hứa kết quả | Trùng với yêu cầu pháp luật về xác nhận nội dung |
| Thuốc, thiết bị y tế | Thường cấm hoặc yêu cầu chứng nhận | Shop nhỏ nên tránh |
| Dịch vụ tài chính, vay tiền, đầu tư | Hạn chế, có nơi yêu cầu giấy phép | Không thuộc phạm vi shop nhỏ; KOC nên từ chối nếu không rõ |
| Trò chơi có thưởng bằng tiền | Thường cấm hoặc yêu cầu cấp phép | Không nhận |
| Mỹ phẩm, làm đẹp | Cho phép nhưng hạn chế lời nói về cơ thể, hình ảnh trước sau | Phù hợp với ngôn ngữ mỹ phẩm trong pháp luật |
Một nhóm hay bị bất ngờ là sản phẩm liên quan đến cân nặng và ngoại hình. Nhiều nền tảng hạn chế nội dung có thể khiến người xem, đặc biệt là người trẻ, cảm thấy tự ti về cơ thể. Một video so sánh vòng eo trước sau có thể bị giảm hiển thị dù sản phẩm hoàn toàn hợp lệ.
Vì sao bài bị gỡ hoặc giảm hiển thị
Khi một bài hợp tác bị gỡ, nền tảng thường chỉ gửi một thông báo ngắn kèm tên nhóm chính sách. Lý do hay gặp nhất là không gắn nhãn hợp tác dù hệ thống nhận ra nội dung có tính thương mại, ví dụ có mã giảm giá, có đường dẫn mua hàng, có cụm từ kêu gọi mua. Lý do thứ hai là nhóm hàng bị hạn chế mà nội dung không đáp ứng điều kiện. Lý do thứ ba là lời nói hay hình ảnh vi phạm chính sách chung, như tuyên bố sức khoẻ sai lệch, hình ảnh cơ thể nhạy cảm, hoặc nội dung lừa dối.
Ngoài việc gỡ hẳn, nền tảng có thể chỉ giảm hiển thị mà không báo gì. Shop thấy bài có lượt xem thấp bất thường so với các bài khác của cùng KOC thì có thể đây là một nguyên nhân, dù cũng có thể chỉ là nội dung chưa hấp dẫn. Không nên vội kết luận; hãy so sánh và kiểm tra lại nội dung theo chính sách.
Vi phạm lặp lại có thể dẫn đến hậu quả nặng hơn với tài khoản của KOC: bị khoá tính năng kiếm tiền, khoá công cụ hợp tác, hoặc khoá tài khoản. Với một người làm nghề, mất tài khoản là mất tài sản lớn nhất. Đó là lý do KOC có kinh nghiệm thường khắt khe với brief hơn cả shop.
Mã giảm giá, đường dẫn mua hàng và giỏ hàng gắn trong nội dung
Nhiều nền tảng cho phép gắn trực tiếp sản phẩm, giỏ hàng hoặc đường dẫn mua vào video và bài đăng. Với shop, đây là cách rút ngắn đường đi từ lúc người xem thích đến lúc đặt hàng. Với nền tảng, đây là dấu hiệu rõ nhất cho thấy nội dung có tính thương mại, nên bài có gắn sản phẩm mà không khai báo hợp tác thường bị chú ý trước tiên.
Khi dùng tính năng gắn sản phẩm, có ba điều cần kiểm. Thứ nhất, thông tin sản phẩm hiện ra trong giỏ hàng, như tên, giá, mô tả, phải khớp với những gì KOC nói trong video; một bên nói giảm sâu mà giỏ hàng hiện giá khác là người xem thấy ngay. Thứ hai, nhóm hàng có thể bị hạn chế ở tính năng bán hàng dù vẫn được đăng nội dung thường. Thứ ba, quy định về hoa hồng, đối soát, hoàn trả của tính năng đó thuộc về thoả thuận giữa người bán với nền tảng, shop cần đọc kỹ trước khi để KOC gắn.
Mã giảm giá riêng cho từng KOC thì thường không vướng chính sách gì đặc biệt, nhưng nó lại là bằng chứng rõ ràng về quan hệ thương mại. Vì vậy video có đọc mã giảm giá mà không có câu ghi rõ hợp tác là kiểu thiếu sót dễ bị nhận ra nhất, cả bởi hệ thống lẫn bởi người xem. Phần đo hiệu quả qua mã và đường dẫn có bài riêng trong danh mục đo hiệu quả của trang.
Khi bài bị gỡ: xử lý thế nào
Thứ tự xử lý gợi ý khi một bài hợp tác nhận thông báo vi phạm:
- Đọc kỹ thông báo, xác định nhóm chính sách bị cho là vi phạm. Chụp màn hình lưu lại.
- Đối chiếu nội dung bài với chính sách đó trong trung tâm trợ giúp của nền tảng. Đọc phiên bản hiện hành, không dựa vào trí nhớ.
- Nếu thấy nội dung thật sự sai, đừng kháng nghị; hãy sửa và đăng lại bản đúng, hoặc bỏ hẳn.
- Nếu tin rằng nền tảng nhận diện nhầm, dùng tính năng kháng nghị chính thức, giải thích ngắn gọn bằng thông tin cụ thể.
- Shop và KOC thống nhất có cần điều chỉnh lịch đăng, thanh toán theo mốc hay không, như đã thoả thuận từ đầu.
- Ghi lại bài học vào brief mẫu của shop để những chiến dịch sau tránh lặp lại.
Tránh cách xử lý đăng lại y nguyên với vài chỉnh sửa nhỏ để qua mắt hệ thống, như đổi chữ, viết lái từ khoá, che sản phẩm bằng hình dán. Những mẹo này có thể làm vi phạm bị tính nặng hơn khi bị phát hiện, và nó cũng cho thấy hai bên biết nội dung có vấn đề.
Đưa chính sách nền tảng vào quy trình của shop
Shop nhỏ không cần đọc thuộc lòng chính sách của mọi nền tảng. Cách thực tế là xác định một hai nền tảng mà KOC của mình hoạt động nhiều nhất, đọc phần chính sách về nội dung có thương hiệu và về nhóm hàng của mình, rồi gom vào một trang. Mỗi quý mở lại kiểm một lần, vì chính sách thay đổi.
Trong brief gửi KOC, ghi rõ nền tảng đăng, yêu cầu bật công cụ gắn nhãn, và những điều cần tránh theo chính sách của nền tảng đó. KOC lâu năm thường hiểu chính sách hơn shop; hãy hỏi họ và coi kinh nghiệm đó là một phần giá trị của việc hợp tác.
Cuối cùng, nhớ rằng chính sách nền tảng không phải là thước đo đúng sai pháp lý. Một bài không bị gỡ không có nghĩa là bài đó đúng luật quảng cáo. Khi có câu hỏi về nghĩa vụ pháp lý, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, còn khi có câu hỏi về tính năng, hãy hỏi kênh hỗ trợ của nền tảng.
Câu hỏi thường gặp
Shop không có trang doanh nghiệp thì KOC có gắn nhãn hợp tác được không?
Nhiều nền tảng yêu cầu thương hiệu được gắn phải có trang hoặc tài khoản đủ điều kiện. Nếu chưa có, KOC vẫn phải ghi rõ bằng lời trong nội dung. Shop nên tạo trang chính thức vừa để được gắn nhãn, vừa để người xem tìm được thông tin người bán.
Bật nhãn hợp tác có làm bài ít người xem hơn không?
Chưa có cơ sở chắc chắn để nói nhãn làm giảm hiển thị. Ngược lại, bài không gắn nhãn mà bị nền tảng nhận ra có tính thương mại thì rủi ro bị hạn chế còn lớn hơn. Hiệu quả của bài phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng nội dung.
KOC đăng cùng một video lên nhiều nền tảng có cần làm gì khác không?
Mỗi nền tảng có công cụ gắn nhãn và chính sách riêng, nên phải bật nhãn trên từng nền tảng. Phần ghi rõ bằng lời trong video thì dùng chung được. Nên kiểm nhóm hàng có bị hạn chế khác nhau giữa các nền tảng không.
Bài cũ đăng từ trước, giờ chính sách mới chặt hơn thì có phải sửa không?
Nền tảng thường áp chính sách cho nội dung đang hiển thị, kể cả bài cũ, đặc biệt khi bài được dùng để chạy quảng cáo. Với những bài còn đem lại đơn hàng, nên rà lại theo chính sách hiện hành và sửa hoặc ẩn những bài không còn phù hợp.
Tài khoản KOC bị khoá vì bài hợp tác thì shop có phải chịu gì không?
Điều này phụ thuộc vào thoả thuận và vào việc nội dung vi phạm đến từ yêu cầu của bên nào. Nếu shop yêu cầu nội dung trái chính sách, KOC có lý do để đặt vấn đề. Tốt nhất là ghi rõ trong thoả thuận và có tranh chấp thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.