Quyết định dừng hay tiếp tục hợp tác với một KOC nên dựa trên ba thứ: kết quả so với mục tiêu đã đặt, chất lượng khách mang về theo thời gian, và xu hướng qua nhiều lần hợp tác. Một lần kết quả kém chưa đủ để dừng; một lần kết quả tốt cũng chưa đủ để ký dài hạn. Điều bạn cần là một cách quyết định nhất quán, để mỗi đợt sau tốt hơn đợt trước.
Bài này đưa ra ba câu hỏi trước khi quyết định, một bảng quyết định theo kết quả, các dấu hiệu nội dung bị mòn, cách thử lại cho đúng, cách tăng quy mô từ từ và cách kết thúc hợp tác lịch sự. Các ví dụ đều là giả định, không gắn với người hay shop có thật.
Ba câu hỏi trước khi quyết định
Trước khi nói "tiếp" hay "dừng", hãy trả lời bằng chữ ba câu dưới đây. Nếu câu nào chưa trả lời được vì thiếu số liệu, việc đầu tiên là bổ sung số liệu chứ không phải quyết định.
- Đợt vừa rồi có đạt mục tiêu chính đã đặt từ đầu không? Chỉ dùng chỉ số chính đã chọn trước, không chuyển sang chỉ số khác vì nó đẹp hơn.
- Khách mang về có giá trị không? Nhìn chi phí trên mỗi khách mới, tỷ lệ đơn hoàn, và nếu đã đủ thời gian thì tỷ lệ mua lại sau 60 đến 90 ngày.
- Kết quả đang đi lên, đi ngang hay đi xuống qua các lần hợp tác? Một người có kết quả trung bình nhưng tăng dần đáng giá hơn một người có kết quả tốt nhưng giảm đều.
- Kèm theo đó, ghi nhận phần phối hợp: đúng hẹn, tôn trọng brief, minh bạch với khán giả về việc hợp tác, xử lý tốt khi có sự cố.
Ba câu này nên được trả lời bởi cùng một người hoặc cùng một nhóm qua các đợt, với cùng nguồn số liệu. Thay người đánh giá mỗi đợt, mỗi người lại nhìn một kiểu, thì chuỗi quyết định sẽ thiếu nhất quán.
Một lưu ý nữa: đừng quyết định ngay trong những ngày video vừa lên, khi cảm xúc còn mạnh vì bình luận khen hay chê. Chờ tới mốc đọc số đã hẹn, mở bảng theo dõi, rồi mới trả lời ba câu trên. Quyết định đưa ra khi nhìn vào số liệu đầy đủ ít khi phải đảo ngược hơn quyết định đưa ra theo cảm giác của một buổi tối.
Bảng quyết định theo kết quả
Bảng dưới gợi ý hướng xử lý cho những tổ hợp kết quả hay gặp. Đây là khung tham khảo; quyết định cuối cùng vẫn tuỳ ngân sách và mục tiêu của shop.
| Kết quả đơn đầu | Chất lượng khách | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|---|
| Đạt hoặc vượt mục tiêu | Khách quay lại tốt, ít hoàn | Giữ và cân nhắc mở rộng từ từ | Người này có khán giả hợp với shop |
| Đạt mục tiêu | Khách ít quay lại | Tiếp tục nhưng điều chỉnh mã và cách chăm sóc khách | Có thể mã giảm quá sâu kéo về người săn rẻ |
| Dưới mục tiêu | Tín hiệu tốt: hỏi hàng nhiều, khách mới quay lại | Thử lại một lần, thay đổi một yếu tố | Kết quả thấp có thể do thời điểm hoặc định dạng |
| Dưới mục tiêu | Tín hiệu yếu: ít hỏi hàng, khán giả lệch | Dừng, ghi chú lý do | Khán giả không hợp sản phẩm |
| Bất kỳ | Có dấu hiệu số liệu bất thường hoặc không minh bạch với khán giả | Dừng | Rủi ro uy tín lớn hơn lợi ích |
Hàng cuối cùng có thứ tự ưu tiên cao nhất. Dù kết quả có đẹp tới đâu, một người sáng tạo giấu việc được trả tiền với khán giả hoặc gửi số liệu không trung thực là rủi ro cho shop theo pháp luật về quảng cáo hiện hành và cho niềm tin của khách.
Dấu hiệu nội dung hợp tác đang bị mòn
Hiệu quả giảm dần qua các lần dù điều kiện giữ nguyên. Lần đầu khán giả thấy sản phẩm mới lạ; lần thứ tư họ đã biết, ai cần đã mua. Chi phí trên mỗi đơn tăng đều qua các lần là dấu hiệu rõ nhất.
Bình luận chuyển từ hỏi hàng sang nhận xét về việc quảng cáo. Khi khán giả bắt đầu bình luận rằng người sáng tạo nhắc tới shop quá nhiều, nội dung đang mất sức thuyết phục.
Tỷ lệ khách mới giảm, khách cũ tăng. Mã của người sáng tạo được dùng chủ yếu bởi người đã mua rồi, nghĩa là khán giả mới của họ không còn nhiều người chưa biết tới shop.
Đơn đến chậm hơn sau mỗi lần đăng. Ở những lần đầu, phần lớn đơn đến trong vài ngày sau khi đăng; về sau đơn rải mỏng ra và cần nhiều ngày hơn mới đạt cùng con số. Điều này thường cho thấy phần khán giả hào hứng nhất đã mua, những người còn lại cần thêm lý do mới.
Người sáng tạo nhận quá nhiều nhãn hàng cùng loại. Nếu cùng một kênh giới thiệu năm sản phẩm cùng loại trong một tháng, lời giới thiệu của mỗi sản phẩm đều nhẹ đi.
Thử lại cho đúng: chỉ thay đổi một yếu tố
Khi quyết định thử lại một người có kết quả chưa rõ, cách thử quyết định bạn học được gì. Thay đổi nhiều thứ cùng lúc thì dù kết quả tốt lên hay xấu đi, bạn cũng không biết vì đâu.
- Viết ra giả thuyết vì sao lần trước chưa đạt, ví dụ "đăng vào tuần giữa tháng nên ít người mua" hoặc "video giới thiệu sản phẩm quá muộn".
- Chọn đúng một yếu tố để thay đổi theo giả thuyết đó: ngày đăng, sản phẩm, định dạng nội dung, mức ưu đãi, hoặc thời điểm sản phẩm xuất hiện trong video.
- Giữ các yếu tố còn lại như lần trước, kể cả cách đo.
- Đặt mục tiêu cho lần thử lại trước khi đăng, và mức kết quả nào thì coi là giả thuyết đúng.
- Đọc kết quả ở cùng mốc thời gian với lần trước rồi so sánh.
- Nếu lần thử lại vẫn không đạt và không có tín hiệu cải thiện, dừng lại thay vì thử thêm lần thứ ba, thứ tư.
Giới hạn thử lại ở một lần giúp shop nhỏ tránh rơi vào vòng "thêm một lần nữa chắc sẽ được", thường xảy ra khi bạn quý người sáng tạo hoặc ngại nói lời dừng.
Tăng quy mô từ từ với người hiệu quả
Khi một người sáng tạo cho kết quả tốt, phản xạ tự nhiên là tăng mạnh: thay vì một video mỗi tháng thì bốn video, hoặc ký luôn hợp đồng sáu tháng. Cách này dễ làm hiệu quả rơi nhanh, vì khán giả của một người có giới hạn và nội dung lặp lại nhanh mòn như đã nói ở trên.
Tăng từ từ nghĩa là mỗi lần chỉ tăng một mức, ví dụ từ một lên hai nội dung mỗi tháng, rồi đo xem chi phí trên mỗi đơn có giữ được không. Nếu giữ được, tăng tiếp; nếu bắt đầu tăng, dừng ở mức trước. Một hướng khác là đa dạng định dạng thay vì tăng số lượng: một video ngắn, một bài viết chi tiết, một lần xuất hiện trong buổi livestream của chính họ. Mỗi định dạng chạm một nhóm khán giả hơi khác nhau.
Song song với việc tăng với người đang hiệu quả, nên luôn thử một hai người mới mỗi quý với quy mô nhỏ. Shop phụ thuộc vào một người sáng tạo duy nhất sẽ gặp khó khi người đó nghỉ, đổi hướng nội dung, hoặc gặp sự cố riêng. Danh sách người dự phòng đã thử và có số liệu là thứ đáng giá với shop nhỏ.
Kết thúc hợp tác một cách lịch sự
Dừng hợp tác không có nghĩa là cắt liên lạc. Khi quyết định không tiếp tục, hãy báo cho người sáng tạo bằng lời rõ ràng, cảm ơn phần việc họ đã làm và nói ngắn gọn lý do nếu phù hợp, ví dụ khán giả của họ chưa khớp với nhóm khách shop đang tìm. Nhiều người sáng tạo thay đổi khán giả theo thời gian; vài năm sau, họ có thể lại phù hợp.
Trước khi kết thúc, rà lại các việc còn dang dở theo thoả thuận: thanh toán phần còn lại, mã giảm giá nào cần tắt, đường dẫn nào cần gỡ khỏi trang cá nhân của họ, nội dung đã đăng còn được shop dùng lại trong bao lâu. Các điều khoản cụ thể về quyền dùng nội dung và gỡ bài thuộc phần hợp đồng; điều bạn cần ở đây là một danh sách để không bỏ sót.
Ghi lại quyết định và lý do vào bảng theo dõi, kèm số liệu của các đợt đã làm. Lần sau khi có người trong shop đề xuất hợp tác lại với người này, bạn có sẵn bức tranh đầy đủ thay vì dựa vào trí nhớ. Nếu có tranh chấp về tiền hoặc về nội dung khi kết thúc, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi trả lời bằng văn bản.
Lịch xem lại định kỳ cho toàn bộ danh sách hợp tác
Ngoài quyết định sau từng đợt, shop nên có một buổi xem lại mỗi quý cho toàn bộ danh sách người sáng tạo đã và đang hợp tác. Buổi này trả lời những câu mà từng đợt riêng lẻ không trả lời được: tổng chi cho hợp tác trong quý so với tổng lợi nhuận gộp nó mang về, tỷ trọng khách mới từ hợp tác so với các nguồn khác, và nhóm người sáng tạo nào đang hiệu quả nhất.
Trong buổi xem lại, phân danh sách thành ba nhóm: giữ và tăng, giữ nguyên hoặc thử lại, tạm dừng. Đặt ngân sách quý sau theo ba nhóm đó, chừa một phần nhỏ để thử người mới. Ví dụ giả định: phần lớn ngân sách dành cho nhóm giữ và tăng, một phần cho nhóm thử lại, và khoảng một phần mười cho người mới.
Buổi xem lại cũng là lúc nhìn lại cách đo của chính shop: mã giảm giá có bị lộ nhiều không, nhân viên có ghi nhận nguồn khách đều không, mốc 60 ngày có ai đọc không. Đo tốt hơn mỗi quý là cách chắc nhất để mỗi đồng chi cho hợp tác ở quý sau có giá trị hơn quý trước.
Câu hỏi thường gặp
Người sáng tạo là bạn bè của chủ shop, kết quả kém thì có nên tiếp tục?
Quan hệ cá nhân làm quyết định khó hơn nhưng không làm thay đổi số liệu. Bạn nên nói thẳng về kết quả, đề nghị thử lại một lần với một thay đổi cụ thể, và thống nhất trước mức kết quả để tiếp tục. Rõ ràng từ đầu thường giữ quan hệ tốt hơn là kéo dài trong im lặng.
Có nên ký hợp đồng dài hạn ngay sau một đợt thành công?
Nên thận trọng. Một đợt thành công có thể do thời điểm tốt hoặc sản phẩm mới lạ. Hãy làm thêm một hai đợt để xem kết quả có giữ được không, rồi mới cân nhắc thoả thuận dài hơn, kèm điều khoản xem lại định kỳ và điều kiện kết thúc rõ ràng.
Nội dung đã mòn thì có cách nào làm mới với cùng người không?
Có thể đổi sản phẩm được giới thiệu, đổi định dạng như từ video ngắn sang bài hướng dẫn dài, hoặc tạm nghỉ vài tháng rồi quay lại. Nếu sau khi thay đổi mà chi phí trên mỗi đơn vẫn tăng, đó là lúc chuyển ngân sách sang người khác.
Dừng hợp tác rồi mà video cũ vẫn mang về đơn thì có trả tiền thêm không?
Tuỳ thoả thuận. Nếu thoả thuận có phần hoa hồng theo đơn và không ghi thời hạn kết thúc, đơn qua mã vẫn có thể được tính. Khi dừng, hai bên nên thống nhất bằng văn bản ngày tắt mã và cách xử lý đơn phát sinh sau đó để tránh hiểu lầm.
Shop mới, chưa có số liệu nền thì quyết định dựa vào đâu?
Với vài đợt đầu, hãy đặt mục tiêu thận trọng và coi đó là đợt học. Quyết định dựa vào chi phí trên mỗi đơn so với lợi nhuận gộp, chất lượng tin nhắn hỏi hàng và phản hồi của khách. Sau ba bốn đợt, bạn đã có số liệu nền riêng để so sánh.
Người sáng tạo chủ động đề nghị dừng thì nên làm gì?
Hỏi lý do một cách cởi mở, vì đó là phản hồi có giá trị về cách shop làm việc, như brief khó hiểu, thanh toán chậm hay sản phẩm có vấn đề. Hoàn tất thanh toán và các việc còn dang dở theo thoả thuận, rồi ghi lại để cải thiện với những người hợp tác sau.