Trẻ em chỉ nên xuất hiện trong nội dung quảng cáo khi có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, có ý kiến của chính trẻ khi trẻ đủ lớn để hiểu, không bị đặt vào tình huống nguy hiểm, không bị lợi dụng sự hồn nhiên để thúc ép người xem mua, và không bị lộ thông tin riêng tư. Pháp luật hiện hành về trẻ em và về quảng cáo đều đặt lợi ích tốt nhất của trẻ lên trước, và nhiều nền tảng có chính sách riêng chặt hơn với nội dung có trẻ.
Ngành mẹ và bé là nơi trẻ em xuất hiện trong nội dung hợp tác nhiều nhất, thường qua kênh của các KOC đang làm cha mẹ. Bài này không cổ vũ việc đưa trẻ lên sóng để bán hàng; mục đích là giúp shop và KOC đã hoặc đang làm việc này hiểu ranh giới, biết những sản phẩm bị hạn chế quảng cáo, và tự đặt giới hạn để bảo vệ trẻ.
Vì sao trẻ em cần được bảo vệ riêng trong quảng cáo
Trẻ em không thể tự quyết định một cách đầy đủ về việc hình ảnh của mình được dùng thế nào, được đăng ở đâu, tồn tại trên mạng bao lâu. Một video đăng khi trẻ ba tuổi có thể còn được tìm thấy khi trẻ đi học cấp ba. Những gì người lớn thấy đáng yêu hôm nay có thể là điều trẻ thấy xấu hổ sau này. Vì vậy quyết định đưa trẻ vào nội dung, nhất là nội dung thương mại, cần được cân nhắc dưới góc nhìn của chính đứa trẻ trong tương lai.
Bên cạnh đó, trẻ trong khung hình có sức thuyết phục rất mạnh với người xem là phụ huynh. Một em bé thích thú với món đồ chơi khiến người xem dễ mua mà không cân nhắc kỹ. Pháp luật về quảng cáo có những quy định nhằm tránh việc lợi dụng sự non nớt của trẻ hay lòng thương con của phụ huynh để thúc đẩy mua hàng, và tránh những nội dung có thể ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của trẻ.
Cuối cùng là an toàn. Thông tin về trường học, khu nhà, thói quen hằng ngày của trẻ lộ ra qua video có thể bị kẻ xấu lợi dụng. Kênh càng nhiều người xem, rủi ro này càng lớn, và người làm nội dung thường không nhận ra mình đã để lộ bao nhiêu thông tin qua những khung hình tưởng như vô hại.
Sự đồng ý: của ai, về cái gì
Cha mẹ hoặc người giám hộ. Đây là sự đồng ý bắt buộc với mọi trường hợp. Khi trẻ không phải con của KOC, ví dụ shop mời một em bé làm mẫu, cần đồng ý rõ ràng, tốt nhất bằng văn bản, của cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp.
Chính đứa trẻ. Pháp luật về trẻ em hiện hành có quy định về độ tuổi mà việc công khai thông tin, hình ảnh liên quan đến trẻ cần có cả ý kiến của chính trẻ. Ngoài nghĩa vụ đó, nguyên tắc tôn trọng là: trẻ không muốn quay thì không quay, trẻ muốn dừng thì dừng.
Đồng ý về phạm vi. Đồng ý xuất hiện trong một video trên kênh của mẹ khác với đồng ý để shop dùng hình ảnh đó chạy quảng cáo trong một năm. Phạm vi, nền tảng, thời hạn, quyền rút lại phải được nói rõ.
Rút lại sự đồng ý. Cha mẹ hoặc trẻ có thể đổi ý. Thoả thuận nên có cách xử lý khi đó, ví dụ shop ngừng dùng và gỡ nội dung trong một khoảng thời gian hợp lý. Phần điều khoản hợp đồng với người dưới 18 tuổi có bài riêng trong danh mục hợp đồng của trang.
Những điều không nên làm khi trẻ xuất hiện trong nội dung
Dưới đây là các điều mà shop và KOC nên coi là giới hạn cứng, dù nội dung có hấp dẫn đến đâu:
- Không đặt trẻ vào tình huống nguy hiểm để tạo cảnh hay, như trèo cao, ở gần nước, gần bếp, dùng sản phẩm không phù hợp lứa tuổi.
- Không để trẻ nói những câu thúc ép như "mẹ ơi mua cho con đi" nhằm nhắm vào phụ huynh khác đang xem.
- Không để trẻ trực tiếp khen công dụng sản phẩm mà trẻ không hiểu, như khen một loại thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, một sản phẩm dành cho người lớn.
- Không quay trẻ trong trạng thái riêng tư: đang tắm, thay đồ, đang ốm, đang khóc vì bị la mắng.
- Không để lộ thông tin có thể xác định nơi ở, trường học, lịch sinh hoạt của trẻ: đồng phục có tên trường, biển số nhà, đường đi quen thuộc.
- Không dùng hình ảnh trẻ để bôi xấu, chế giễu, hay tạo tình huống làm trẻ xấu hổ dù để "cho vui".
- Không bắt trẻ quay đi quay lại nhiều lần đến mức mệt mỏi, ảnh hưởng tới giờ ăn ngủ, giờ học.
Nhiều nền tảng có chính sách riêng với nội dung có trẻ em: hạn chế bình luận, hạn chế quảng cáo hiển thị kèm, hoặc gỡ nội dung có trẻ trong tình huống không phù hợp. Kiểm chính sách nền tảng ở phiên bản hiện hành nếu kênh của bạn thường có trẻ.
Sản phẩm dành cho trẻ nhỏ cần thận trọng khi quảng cáo
Ngoài việc trẻ xuất hiện, bản thân một số sản phẩm cho trẻ có điều kiện quảng cáo riêng. Bảng dưới gom các nhóm thường gặp ở shop mẹ và bé; chi tiết theo quy định hiện hành.
| Nhóm sản phẩm | Điểm cần lưu ý |
|---|---|
| Sản phẩm dinh dưỡng thay thế sữa mẹ cho trẻ nhỏ, bình bú, núm vú giả | Thuộc nhóm bị cấm hoặc hạn chế quảng cáo rất chặt nhằm bảo vệ việc nuôi con bằng sữa mẹ; shop và KOC nên tìm hiểu kỹ trước khi nhận |
| Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ cho trẻ | Áp dụng đầy đủ điều kiện của nhóm thực phẩm bảo vệ sức khoẻ; không để trẻ đóng vai người chứng thực công dụng |
| Đồ chơi | Phải phù hợp độ tuổi ghi trên nhãn, có chứng nhận hợp quy nếu thuộc diện phải có; không quay trẻ dưới độ tuổi khuyến nghị chơi món đó |
| Ghế ngồi ô tô, xe đẩy, nôi cũi | Đồ dùng liên quan an toàn; nói đúng hướng dẫn lắp và dùng, không quay cách dùng sai |
| Mỹ phẩm cho trẻ em | Theo ngôn ngữ mỹ phẩm, không hứa điều trị hăm, chàm, rôm sảy; khuyên hỏi bác sĩ nhi khoa khi trẻ có vấn đề da |
| Thuốc cho trẻ | Shop nhỏ và KOC không nên nhận quảng bá |
Nhóm đầu tiên trong bảng là nhóm nhiều KOC mẹ và bé vô tình vi phạm nhất, vì nghĩ chia sẻ loại sữa con mình dùng là chuyện bình thường. Khi chia sẻ đó có hợp tác với nhãn hàng, đó là quảng cáo, và nhóm sản phẩm này có quy định riêng rất nghiêm. Hãy hỏi cơ quan quản lý ngành y tế hoặc luật sư trước khi nhận.
Thu nhập từ nội dung có trẻ: thuộc về ai
Khi một kênh có trẻ em xuất hiện thường xuyên và mang lại thu nhập từ hợp tác, câu hỏi về quyền lợi của trẻ cần được đặt ra một cách nghiêm túc. Trẻ đang góp phần tạo ra giá trị, nhưng không có khả năng tự quản lý hay đòi hỏi quyền lợi đó. Pháp luật dân sự và pháp luật về trẻ em có nguyên tắc chung rằng tài sản của trẻ được quản lý vì lợi ích của trẻ.
Một số gia đình làm nội dung chọn cách tách một phần thu nhập từ các hợp tác có con xuất hiện vào một khoản tiết kiệm riêng cho con. Đây là lựa chọn của từng gia đình, không phải nghĩa vụ chung, nhưng nó thể hiện cách nhìn coi trẻ là người có quyền lợi, không phải đạo cụ. Phần thu nhập và thuế của người làm KOC có bài riêng trong danh mục làm KOC cho người mới; nguyên tắc về thuế, bạn nên hỏi cơ quan thuế.
Với shop, khi hợp tác với KOC có con xuất hiện, nên tôn trọng những giới hạn mà gia đình đặt ra, không gây áp lực để có thêm cảnh quay với trẻ, và không coi sự xuất hiện của trẻ là điều kiện để nhận hợp tác.
Khi nội dung có trẻ nhận bình luận xấu hoặc bị dùng lại trái phép
Lọc và giới hạn bình luận. Phần lớn nền tảng cho phép lọc từ khoá, giới hạn người được bình luận hoặc tắt hẳn bình luận trên từng bài. Với nội dung có trẻ, nên bật các công cụ này ngay từ đầu thay vì chờ có chuyện.
Không đáp trả công khai. Tranh cãi với người bình luận ác ý chỉ khiến bài lan rộng hơn và kéo thêm sự chú ý vào đứa trẻ. Ẩn, xoá, chặn và báo cáo là cách xử lý phù hợp hơn.
Báo cáo cho nền tảng. Bình luận mang tính quấy rối, xúc phạm hay có dấu hiệu nguy hiểm với trẻ nên được báo cáo qua công cụ của nền tảng, kèm ảnh chụp lưu lại.
Khi hình ảnh trẻ bị lấy đi đăng ở nơi khác. Nếu phát hiện ảnh, video của trẻ bị tài khoản lạ đăng lại, bị cắt ghép hay dùng để quảng cáo sản phẩm khác, hãy dùng kênh báo cáo vi phạm quyền riêng tư của nền tảng và cân nhắc gỡ bản gốc. Trường hợp nghiêm trọng nên báo cơ quan chức năng.
Xem lại quyết định đưa trẻ lên sóng. Một lần gặp chuyện là dịp để gia đình và shop cân nhắc lại có nên tiếp tục cho trẻ xuất hiện hay không. Rút lui không phải thất bại, đó là đặt trẻ lên trước.
Quy trình gợi ý khi shop mời trẻ làm mẫu
Với shop thời trang trẻ em, đồ chơi, đồ dùng mẹ và bé muốn thuê mẫu nhí qua gia đình hoặc qua KOC, trình tự dưới đây giúp làm việc đàng hoàng:
- Gặp hoặc gọi trao đổi trực tiếp với cha mẹ, nói rõ mục đích, nơi đăng, thời hạn sử dụng hình ảnh.
- Lập thoả thuận bằng văn bản với cha mẹ hoặc người giám hộ, ghi rõ phạm vi, thù lao, quyền rút lại.
- Sắp xếp buổi quay ngắn, có giờ nghỉ, có cha mẹ đi kèm suốt buổi, không quay vào giờ học hay giờ ngủ của trẻ.
- Kiểm sản phẩm trẻ dùng trong buổi quay phù hợp độ tuổi, sạch, an toàn.
- Không dùng tên thật, trường học hay thông tin cá nhân của trẻ trong nội dung.
- Gửi cha mẹ xem bản dựng trước khi đăng, và tôn trọng nếu họ muốn bỏ một cảnh nào đó.
Nếu có tình huống phức tạp, như hợp tác dài hạn với một kênh có trẻ là nhân vật chính, hay tranh chấp về việc dùng hình ảnh trẻ, các bên nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được tư vấn theo vụ việc cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Con của KOC xuất hiện thoáng qua trong video quảng cáo thì có sao không?
Xuất hiện thoáng qua trong sinh hoạt gia đình khác với việc trẻ đóng vai chính giới thiệu sản phẩm. Dù vậy vẫn nên kiểm không lộ thông tin riêng tư, không ở tình huống không phù hợp, và cân nhắc xem sự xuất hiện đó có cần thiết cho nội dung không.
Che mặt trẻ có đủ để bảo vệ không?
Che mặt giảm nhiều rủi ro nhưng không phải tất cả. Giọng nói, tên gọi, đồng phục, nhà cửa, đường đi vẫn có thể giúp người khác nhận ra trẻ. Bảo vệ tốt là kết hợp che mặt với việc không để lộ những thông tin xác định nơi ở và sinh hoạt.
Shop có được dùng ảnh khách hàng chụp con mình dùng sản phẩm để quảng cáo không?
Chỉ khi cha mẹ đồng ý rõ ràng cho việc dùng ảnh đó vào quảng cáo, với phạm vi và thời hạn cụ thể. Việc khách gửi ảnh để khen sản phẩm không có nghĩa là họ đồng ý cho shop dùng ảnh con mình để chạy quảng cáo.
KOC mẹ và bé chia sẻ loại sữa con đang uống có phải là quảng cáo không?
Nếu không có hợp tác, không nhận tiền, hàng hay hoa hồng thì là chia sẻ cá nhân. Nếu có bất kỳ lợi ích nào từ nhãn hàng thì đó là quảng cáo, và với sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ có quy định hạn chế rất chặt, cần tìm hiểu kỹ trước khi nhận.
Trẻ không muốn quay nữa giữa chừng thì xử lý sao với nhãn hàng?
Lợi ích của trẻ đặt lên trước. Hãy báo nhãn hàng sớm, đề xuất phương án khác như quay sản phẩm không có trẻ. Một nhãn hàng làm việc tử tế sẽ hiểu. Đây cũng là lý do nên ghi sẵn trong thoả thuận cách xử lý khi trẻ hoặc cha mẹ đổi ý.
Có nên để trẻ tự quản lý kênh riêng của mình không?
Các nền tảng lớn thường đặt độ tuổi tối thiểu để có tài khoản riêng, và trẻ nhỏ không nên tự quản lý kênh có hoạt động thương mại. Nếu trẻ có kênh, cha mẹ nên là người quản lý, kiểm soát bình luận, quyết định mọi hợp tác và đặt sự an toàn của trẻ lên trước.